Günümüz sosyal medya kullanımının giderek artmasıyla birlikte, özellikle mikroblog platformu olan X (eski adıyla Twitter) üzerinden yapılan “retweet” (tekrar paylaşım) işlemlerinin ceza hukuku bakımından ne gibi sonuçlar doğurabileceği konusu önem kazanmıştır. Bu yazıda, başta hakaret suçu çerçevesinde olmak üzere, retweet etmenin cezai sorumluluğu Türk ceza hukuku bağlamında değerlendirilerek; içerik, kast, sorumluluk ölçütleri ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar ele alınacaktır.
1. Retweet kavramı ve hukuki niteliği
“Retweet”, bir kullanıcının başka bir kullanıcı tarafından gönderilmiş tweeti kendi hesabında yeniden paylaşmasıdır. Tek paylaşım (tweet) üzerinden bir kullanıcı kendi düşünce ve beyanını kamuya sunabilir; retweet ise bu beyanın başka bir kullanıcı tarafından tekrar görünür hale getirilmesidir. (sen.av.tr)
Hukuki açıdan, iki farklı görüş vardır: Bir görüşe göre retweet, paylaşımın sahibi tarafından doğrudan ifade edilen bir beyan olmayıp, başkasına ait bir beyanın yayılması anlamına gelir. Bu durumda retweet fiili kendine özgü bir “yayma” niteliği taşır ve fiil açısından ilk tweetten ayrılabilir. (sen.av.tr) Diğer görüşe göre ise retweetlenen içerik, kullanıcının iradesiyle yeniden kamuya sunulduğu için bağımsız bir fiil olarak değerlendirilmeli ve kast ile irade açısından değerlendirme yapılmalıdır. (Harbiye Hukuk)
Bu ayrım, ceza sorumluluğunun doğup doğmayacağı açısından kilit önemdedir: çünkü sorumluluğun temelinde fiilin suç oluşturup oluşturmadığı, failin kastı ve iradesi yatmaktadır.
2. Suç teşkil eden içerik ve retweet ilişkisinin kurulması
Retweet işleminin ceza sorumluluğu doğurabilmesi için öncelikle “retweet edilen içeriğin suç oluşturması” gerekir. Örneğin, Türk Ceza Kanunu Madde 125 uyarınca hakaret suçu; “bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldıran” kişi hakkında üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile yaptırım öngörmektedir. (Lexis Hukuk Danışmanlık)
Yargı kararları da hakaret içerikli tweetlerin retweet edilmesinin, suç unsurlarının gerçekleşmesi durumunda hakaret suçunu oluşturabileceğini kabul etmektedir. Örneğin, Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 2018/7790 E., 2019/1445 K., 16.01.2019 tarihli kararında, hakaret içerikli bir tweetin retweet edilmesi üzerine hakaret suçunun unsurlarının oluştuğu değerlendirilmiştir. (Harbiye Hukuk)
Buna göre, retweet fiilinin suç teşkil etmesi için aşağıdaki koşullar sırasıyla ele alınmalıdır:
- Retweet edilen içerik suç teşkil edici olması (örneğin hakaret, iftira vb.). (Ekin Hukuk)
- Retweet fiilini gerçekleştiren kişinin bu içeriği bilerek ve isteyerek paylaşma iradesinin olması (yani kast). (sen.av.tr)
- Failin retweet işlemiyle hedefe yönelmiş bir saldırı ya da yayma faaliyetinde bulunduğunun tespit edilebilmesi (örneğin yorum ekleme, destekleme ifadesi, yayma amacı). (sen.av.tr)
3. Kast ve irade unsuru – alıntılayarak retweet / doğrudan retweet ayrımı
Ceza sorumluluğu bakımından en kritik ölçütlerden biri failin kastının bulunup bulunmadığıdır. Hukuk literatüründe retweet eylemi bakımından şu ayrımlar öne çıkar:
- Alıntılayarak retweet: Kullanıcı, başka bir kullanıcıya ait tweeti kendi yorumuyla birlikte “retweet eder” ya da “alıntı retweet” şeklinde paylaşır. Bu durumda kullanıcının paylaşıma ilişkin iradesi ve kastı daha net değerlendirilebilir. Örneğin hakaret içerikli tweetin altına “katılıyorum”, “çok doğru” gibi yorum eklenerek paylaşılması halinde destek kastı olduğu kabul edilebilir. (sen.av.tr)
- Doğrudan retweet (yorum eklemeden): Kullanıcı herhangi bir yorum eklemeden yalnızca paylaşılan tweeti yeniden paylaşır. Bu durumda kastın varlığı belirsiz olabilir; failin “bilgi amacıyla”, “arkadaşına gösterme amacıyla”, “arşivleme amacıyla” paylaşımı gibi başka amaçları olabilir. Bu nedenle sorumluluk daha kısıtlıdır. (sen.av.tr)
Özetle: Retweet eden kişinin aktif bir destek iradesiyle hareket edip etmediği, paylaşılan içeriği benimseyip benimsemediği, yorum ekleyip eklemediği gibi somut kriterler sorumluluğun ölçüsünü belirler. Kastın ispatının zorluğu, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesi kapsamında retweet eylemlerinin her durumda cezayı doğurmayabileceğini ortaya koymaktadır. (Harbiye Hukuk)
4. Yargıtay İçtihatları ve uygulama pratikleri
Yargıtay kararları, retweet işleminin ceza sorumluluğu doğurabileceğini ancak her somut olaya göre değerlendirme gerektiğini düzenli olarak belirtmektedir. Öne çıkan bazı tespitler şunlardır:
- Yargıtay’ın bazı içtihatlarına göre yorum eklemeden yapılan retweetlerin otomatik olarak hakaret suçu oluşturduğu kabul edilmemektedir; kast ve iradenin varlığı araştırılmalıdır. (Lexis Hukuk Danışmanlık) Ancak aksine kararlar da bulmak mümkündür.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2018/7790 E. 2019/1445 K. 16.01.2019 T.
“İçtihat Metni”
“Bir fiilin işlendiği haberinin alınması üzerine, suçu takibe yetkili makamlar tarafından derhal hazırlık soruşturmasına başlanmasını ifade eden ilkeye “araştırma mecburiyeti ilkesi”; hazırlık soruşturmasının neticesinde fiilin takibini gerektirecek hususlarda fiilin ve failin belli olması, yeterli emareler teşkil edecek vakıaların bulunması, başka bir ifade ile, şüphelerin ciddi olduğunun tespit edilmesi ve dava şartlarının gerçekleşmiş olması durumunda, yetkili makam tarafından kamu davasının açılmasını ifade eden ilkeye ise “kamu davasını açma mecburiyeti ilkesi” denilmektedir.
Diğer taraftan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 13. maddesi uyarınca da, temel hak ve özgürlükleri ihlal edilen kimselere etkili bir başvuru yapma hakkı tanınması zorunlu olup, anılan hükmün uygulanmasına ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarında, (Örn: Vilko E. – Finlandiya kararı 2007; Sürmeli – Almanya kararı 2006) etkili başvuru yolunun hem teoride, hem pratikte erişilebilir, yeterli ve etkili olması gerektiği belirtilmektedir.
İncelenen dosyada, şüphelinin ad ve soyadının yazılı olduğu @… kullanıcı adlı twitter hesabından müştekiden bahsedilerek paylaşımlar (retweetler) yapıldığının anlaşılması karşısında; CMK’nın 170/2. maddesi uyarınca dosyadaki mevcut delillerin şüpheli hakkında hakaret suçunun işlendiği hususunda iddianame düzenlenebilmesi için yeterli şüphe oluşturduğu açıktır. Şüphelinin eyleminin sübut bulup bulmadığı hususu, tüm kanıtların, mahkemece birlikte tartışılıp değerlendirilmesi sonucu belirlenmesi gerekmektedir. Yapılan açıklamalara göre, şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar ve bu karara itiraz sonucunda verilen itirazın reddine dair mercii kararı hukuka aykırıdır.
Sonuç ve Karar:
Yukarıda açıklanan nedenlerle;
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın, kanun yararına bozma isteği doğrultusunda düzenlediği tebliğnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden,
1- Ankara 3. Sulh Ceza Hakimliğinin 26/02/2018 tarihli ve 2018/1660 değişik iş sayılı kararının, 5271 sayılı CMK’nın 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA“
- Yorum eklenerek yapılan retweetlerde, özellikle hakaret içerikli tweetin desteklenmesi veya yayılması iradesi görünürse, sorumluluk doğabilir. Örneğin Yargıtay 18. Ceza Dairesi’nin 07.12.2015 tarihli kararında, sanığın hakaret içerikli tweeti retweetlediği ve yine kamu görevlisine zincirleme hakaret suçu işlediği kabul edilmiştir. (Lexis Hukuk Danışmanlık)
- Bir başka kararında Yargıtay; şüphelinin ad ve soyadıyla kayıtlı hesabından hakaret içerikli tweetleri retweet ettiği ve mevcut husumet ilişkisinin bulunduğu dikkate alınarak iddianame düzenlenmesi gerektiğini belirtmiştir. (sen.av.tr)
Bu kararlar ışığında; retweet paylaşımının bir “yayma eylemi” olarak kabul edilebileceği ve hakaret suçunun alenen işlenmesi nitelikli haline uygun olarak sorumluluğun doğabileceği söylenebilir. Hakaretin alenen işlenmesi halinde cezanın altıda biri oranında artırılması hükmü de bu kapsamda uygulanabilir. (Lexis Hukuk Danışmanlık)
5. Pratikte dikkat edilmesi gereken hususlar
Sosyal medya kullanıcıları açısından aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi önemlidir:
- Herhangi bir kullanıcı tarafından yapılmış ve hakaret içerikli bir tweeti retweet etmeden önce içeriğin ne dediğini dikkatle değerlendirmek gerekir. Çünkü yalnızca “paylaşmak” veya “görülmesi için yaymak” amacıyla yapılmış olsa bile, yorum eklenmiş olması ya da kullanıcı hesabının ilişkisinin tesisi sorumluluğu artırabilir.
- Retweet ederken yorum eklenmişse bu yorumun içeriği büyük önem taşır: Destekleyici ya da hakaret içerikli bir ifade varsa, sorumluluk doğabilir.
- Doğrudan retweet yapılmışsa bile, ilerde failin kastının varlığına dair deliller incelenebilir; örneğin kullanıcı tarafından önceden benzer paylaşımlar yapılmış mı, hesaptan gelen yorumlar veya etkileşimler ne yönde olmuş gibi.
- “Beğenmek” (like) eylemi ile “retweet etmek” arasında yargı önünde farklılık bulunmaktadır. Beğenmek tek başına genellikle hakaret suçunun unsurlarını oluşturmazken, yeniden paylaşım (retweet) sorumluluğu gündeme getirebilir. (Ekin Hukuk)
- Kullanıcıların sosyal medya paylaşımlarında ifade özgürlüğü ile kişilik haklarının dengesi açısından dikkatli olması gerekir. Retweet edilen içerik nedeniyle sadece “görmek için” paylaşmış olmak her zaman sorumluluğu ortadan kaldırmaz; özellikle içerik hakaret, iftira ya da başka bir suç unsuru oluşturuyorsa, failin kastı ve iradesi değerlendirilir.
- Hukuki süreç açısından; iddianame düzenlenebilmesi için “yeterli şüphe”nin bulunması gerekir. Retweet eylemi nedeniyle soruşturma açılmışsa failin savunması, hesabın kendisine aitliği, retweet amacı gibi unsurlar mahkemece dikkate alınır. (sen.av.tr)
6. Sonuç
Özetle, sosyal medya üzerinden yapılan retweet (yeniden paylaşım) işlemi, özellikle hakaret, iftira veya başka suç unsuru içeren paylaşımların yayılması bağlamında ceza hukuku bakımından sorumluluk doğurabilir. Ancak her retweet eylemi otomatik olarak suç teşkil etmez; sorumluluğun varlığı için paylaşılan içeriğin suç oluşturması, paylaşımı yapan kişinin kastının bulunması ve iradesinin ortaya konması gerekir. Hukuk devleti ilkeleri, şüpheden sanık yararlanır prensibi ve ifade özgürlüğü gibi temel ilkeler göz önünde bulundurularak, her olgu somut olarak değerlendirilmeli; kullanıcıların paylaşmadan önce dikkatli olmaları tavsiye edilir.
Anahtar Kelimeler: retweet, ceza sorumluluğu, hakaret suçu, sosyal medya, Türk Ceza Kanunu 125, Yargıtay içtihatları, kast unsuru, beğenme vs paylaşma farkı
Kaynakça
Ekin Hukuk & Danışmanlık. (2023, Ağustos 29). Hakaret İçeren Tweetlerin Retweet Edilmesi. https://ekinhukuk.com.tr/hakaret-iceren-tweetlerin-retweet-edilmesi/ (Ekin Hukuk)
Harbiye Hukuk. (2024, Mayıs 23). Retweetin Ceza Sorumluluğu. https://harbiyehukuk.com/retweetin-ceza-sorumlulugu/ (Harbiye Hukuk)
Şen, E., & Gözükan, A. (2022, Eylül 23). Retweetin Ceza Sorumluluğu. Sen Avukatlık & Danışmanlık. https://sen.av.tr/tr/makale/retweetin-ceza-sorumlulugu (sen.av.tr)
Yalçın Hukuk Danışmanlık. (t.y.). Hakaret İçerikli Bir Paylaşımı Beğenmek Ya Da Paylaşmak Suç Oluşturur Mu? https://yalcinhukukdanismanlik.com/hakaret-icerikli-bir-paylasimi-begenmek-ya-da-paylasmak-suc-olusturur-mu/ (Yalçın Hukuk Danışmanlık)
Yargıtay’a göre Retweet Yapmak Hakaret Suçu Mudur? (2024, Ağustos) Lexis Hukuk. https://lexishukuk.com/category/blog/yargitay-a-goere-retweet-yapmak-hakaret-sucu-mudur/ (Lexis Hukuk Danışmanlık)
Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.
Bir Cevap Yazın