Türkiye’de yabancıların çalışması genel kural olarak standart bir izin sürecine tabidir. Ancak, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, bazı özel gruplar için (öğrenciler, mülteciler, nitelikli yatırımcılar vb.) “İstisnai” düzenlemeler getirmiştir. Bu istisnalar, başvuru süreçlerinin kolaylaştırılması veya belirli şartların esnetilmesi anlamına gelmektedir.

Bu yazımızda Kanunun 16. ile 20. maddeleri arasında düzenlenen; istisnai çalışma izni verilebilecek kişileri, yabancı öğrencilerin çalışma haklarını ve mühendis/mimarların durumunu inceleyeceğiz.

1. Kimler İstisnai Olarak Çalışma İzni Alabilir?

Kanunun 16. maddesi, Türkiye’ye katkısı, statüsü veya insani durumu nedeniyle bazı yabancılara standart prosedürlerin (değerlendirme kriterleri ve süre kısıtlamaları gibi) uygulanmayabileceğini belirtir. Bu gruplar şunlardır:

• Nitelikli İşgücü ve Yatırımcılar: Eğitim düzeyi yüksek olanlar veya büyük yatırım/istihdam sağlayanlar.
• Türk Soylular: İçişleri veya Dışişleri Bakanlığı tarafından Türk soylu olduğu bildirilenler.
• KKTC ve AB Vatandaşları: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşları.
• Türk Vatandaşı ile Evli Olanlar: Eşiyle birlikte Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayanlar.
• Mülteci ve Mağdurlar: İnsan ticareti mağdurları, vatansızlar veya şartlı mülteciler.
• Diğerleri: Diplomatik dokunulmazlığı olmayan temsilcilik çalışanları, uluslararası sporcu ve sanatçılar.

2. Mülteci ve Koruma Altındakilerin Çalışma Hakkı (Madde 17)

Uluslararası koruma başvurusu yapanlar veya geçici koruma (örneğin Suriyeliler) altındaki yabancılar için kritik bir süre kuralı vardır: “Altı Ay Kuralı”.

• Uluslararası koruma talebinde bulunanlar, başvuru tarihinden 6 ay sonra,
• Geçici koruma sağlananlar, kimlik belgesinin düzenlendiği tarihten 6 ay sonra,çalışma izni veya muafiyeti için başvurabilirler.

Önemli: Bu kişilere izin verilirken İçişleri Bakanlığı’nın olumlu görüşü şarttır. Ayrıca, çalışma izni almak bu kişilere Türkiye’de mutlak kalış hakkı sağlamaz; koruma statüsü biterse izinler de iptal edilir.

3. Yabancı Öğrenciler Çalışabilir mi? (Madde 19)

Kanun, yabancı öğrencilerin çalışmasına izin verir ancak eğitim seviyesine göre bir ayrım yapar:

• Ön Lisans ve Lisans Öğrencileri: Okula kayıt oldukları ilk yıl çalışamazlar. İlk yıl tamamlandıktan sonra başvurabilirler ve İş Kanunu uyarınca sadece “kısmi süreli” (part-time) çalışabilirler.
• Yüksek Lisans ve Doktora Öğrencileri: Lisansüstü öğrenciler için ilk yıl bekleme şartı veya kısmi süreli çalışma sınırlaması uygulanmaz.

Ayrıca, Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayan bir yabancı, mezuniyetten itibaren 1 yıl içinde başvurursa, başvurusu nitelikli işgücü kapsamında özel esaslara göre değerlendirilir.

4. Yabancı Mühendis ve Mimarlar (Madde 20)

Mühendislik ve mimarlık gibi teknik ve sorumluluk gerektiren mesleklerde, diplomanın geçerliliği esastır.

Öğrenimlerini Türkiye’de tamamlayan veya yurt dışındaki diplomasının denkliği YÖK tarafından tanınan yabancı mühendis ve mimarlar; proje bazlı ve geçici süre ile çalışma izni alarak mesleklerini icra edebilirler.

5. Serbest Bölgelerde Çalışma (Madde 18)

Serbest bölgelerde çalışacak yabancıların prosedürü farklıdır. Bu kişiler başvurularını Çalışma Bakanlığı’na değil, Ekonomi Bakanlığı’na yaparlar. Ekonomi Bakanlığı uygun görürse, Çalışma Bakanlığı izni düzenler.

Özetle

6735 sayılı Kanun, Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücüne, öğrencilere ve insani nedenlerle ülkemizde bulunanlara yasal çalışma yollarını açmıştır. Özellikle öğrencilerin “kısmi süreli” çalışma kuralına ve koruma altındakilerin “6 ay bekleme” süresine dikkat etmesi gerekmektedir.

---

Anahtar Kelimeler

Yabancı öğrenci çalışma izni şartları, istisnai çalışma izni kimlere verilir, Suriyelilerin çalışma izni başvurusu, uluslararası koruma çalışma hakkı, yabancı mühendis çalışma izni, geçici koruma çalışma izni süresi, yabancı öğrenciler part time çalışma, Türk soylu yabancıların çalışma izni, KKTC vatandaşı çalışma izni, yabancı mimar proje bazlı çalışma, serbest bölge yabancı personel, mezun yabancı öğrenci çalışma hakkı, 6735 sayılı kanun istisnalar, Türk vatandaşı ile evli yabancının çalışma izni, çalışma izni muafiyeti.

---

Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.