Uyuşturucu Ticareti ve Kullanımı Farkı: Yargıtay’ın 2026 Kriterleri

Uyuşturucu ticareti ve kullanımı farkı, ceza dosyasında hapis cezasının iki yıl mı yoksa en az on yıl mı olacağını belirleyen çizgidir. Kullanmak için madde bulunduran kişi TCK 191 kapsamında yargılanır; satma, satışa arz etme, verme, nakletme, depolama gibi fiiller ise TCK 188 kapsamına girer. Aradaki mesele çoğu zaman maddenin kendisi değil, ele geçirilme biçiminin ve çevredeki delillerin hangi niyeti gösterdiğidir. Ankara’da ceza davalarında hizmet veriyoruz: Ankara ceza avukatı.

Son güncelleme: Ekim 2026 · Yazan: Av. Osman Turhan

İçindekiler

• Uyuşturucu ticareti ve kullanımı farkı nedir?
• TCK 188 ve TCK 191 ne söylüyor?
• Mahkemenin baktığı ölçütler
• Ceza karşılaştırması ve artırım nedenleri
• Kullanıcı savunması hangi delillerle kurulur?
• Soruşturma başladıysa ne yapmalısınız?
• Dosyalarda sık görülen hatalar
• Kanun metinleri
• Sıkça sorulan sorular
• Sonuç

Uyuşturucu ticareti ve kullanımı farkı nedir?

Ayrımın özü kasttır. Kullanıcı maddeyi kendi kullanımı için edinir ya da bulundurur; ticaret fiilinde ise madde başkasına geçirilmek, satılmak veya taşınmak üzere elde tutulur. Kanun koyucu bu iki grup için çok farklı bir yol seçmiştir: kullanıcıya yönelik düzenleme, tedavi ve denetim imkânı barındırır; ticarete yönelik düzenleme ise ağır hapis ve adli para cezası öngörür.

Burada sık yanlış anlaşılan bir nokta var. TCK 188/3, “satan” kişiyle sınırlı değildir. Aynı fıkra bulunduran, depolayan, nakleden, satın alan ve hatta başkasına karşılıksız veren kişiyi de sayar. Yani ele geçen madde kullanım amacına bağlanamıyorsa, ortada hiç satış yapılmamış olsa bile dosya 188 üzerinden ilerleyebilir. Savunmanın asıl işi de bu noktada başlar: bulundurmanın kullanım amacıyla olduğunu, somut verilerle göstermek.

TCK 188 ve TCK 191 ne söylüyor?

TCK 191/1, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da madde kullanan kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır. Soruşturma aşamasında ise kanun, kamu davasının açılmasının beş yıl süreyle ertelenmesini, bu sürede denetimli serbestlik uygulanmasını ve gerekirse tedaviyi düzenler. Yükümlülüklere uyulursa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; uyulmazsa kamu davası açılır.

TCK 188/3 ise ruhsatsız olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden ve bulunduran kişiyi on yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezasıyla cezalandırır. Maddenin çocuğa verilmesi, okul ve benzeri yerlerin yakınında işlenmesi, birlikte veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi gibi hâllerde ceza artar. Kanun metinlerinin tamamını yazının sonunda bulabilirsiniz.

Mahkemenin baktığı ölçütler

Yargıtay uygulamasında tek bir ölçüt yoktur. Mahkemeler delilleri birlikte tartar ve ticaret kastının sabit olup olmadığına öyle karar verir. Dosyalarda en çok şu başlıklar öne çıkıyor.

Miktar ve madde türü

Ele geçen miktar, kişisel kullanım sınırının üzerindeyse ticaret şüphesi güçlenir. Ancak kanunda sabit bir gram sınırı yoktur; sınır madde türüne, kişinin kullanım alışkanlığına ve Adli Tıp Kurumu görüşüne göre değişir. Miktarın çok olması tek başına mahkûmiyet için yeterli sayılmamalı, diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.

Paketleme ve saklama biçimi

Madde tek parça hâlinde mi, yoksa satışa uygun küçük porsiyonlara bölünmüş hâlde mi bulundu? Fişek, küçük poşet ve benzeri ambalaj malzemesi ticaret yönünde güçlü bir gösterge sayılır. Buna karşılık, kullanıcıların da tedarik kolaylığı için bir miktarı birden aldığı ve kendi kullanımı için bölüp ayırdığı durumlar vardır. Bunu somut olarak anlatmak savunmaya düşer.

Terazi, nakit ve diğer eşyalar

Hassas terazi, boş ambalaj, olağan dışı miktarda nakit ve benzeri eşyalar ticaret iddiasını destekler. Fakat bu eşyaların her biri başka bir açıklamaya da açıktır. Terazinin üzerinde madde kalıntısı bulunup bulunmadığı ve nakdin kaynağının belgelenip belgelenemeyeceği, dosyada sık tartışılan ayrıntılardır. Bu tür eşyaların varlığı tek başına ticareti kanıtlamaz; mahkeme diğer delillere de bakar.

Mesajlar, telefon kayıtları ve tanık beyanları

Telefonun incelenmesi, mesajlaşmalar, HTS kayıtları ve para transferleri ticaret davalarının önemli parçasıdır. Tanık beyanı ya da başka sanığın anlatımı da kullanılır. Bu noktada beyanın tek başına yeterli olup olmadığı, başka delille desteklenip desteklenmediği tartışılır. Konunun ayrıntılı değerlendirmesi için görgü ve delil eksikliği nedeniyle beraat yazımıza bakabilirsiniz.

Yakalanma yeri ve zamanı

Okul, yurt, hastane gibi yerlerin yakınında bulunmak veya aynı noktada kısa süreli görüşmeler yapıldığına dair kamera kayıtları kolluk açısından önemli olabilir. Bunun karşılığında, bu hareketlerin masum bir açıklaması olup olmadığı da araştırılmalıdır.

Ceza karşılaştırması ve artırım nedenleri

Fiil	Madde	Ceza
Kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma, kullanma	TCK 191/1	2 ila 5 yıl hapis; soruşturmada beş yıl erteleme ve denetimli serbestlik
Ülke içinde satma, satışa arz, verme, nakletme, depolama, bulundurma	TCK 188/3	En az 10 yıl hapis ve adli para cezası; çocuğa verilmesinde en az 15 yıl
İmal, ithal, ihraç	TCK 188/1	20 ila 30 yıl hapis ve adli para cezası
Belirli maddeler, belirli yerler, birlikte veya örgütlü işleme	TCK 188/4-5	Yarı oranında veya bir kat artırım

Ticaret dosyasında hapis cezasının alt sınırı yüksek olduğu için, vasıf tartışması çoğu zaman davanın en önemli konusudur. Mahkeme eylemi 188 yerine 191 kapsamında görürse, hem ceza aralığı hem de infaz rejimi tamamen değişir. İnfaz hesabı için infaz ve yatar hesaplama ile 12. Yargı Paketi infaz şartları yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Kullanıcı savunması hangi delillerle kurulur?

Kullanım amacı iddiası sadece beyanla taşınmaz. Dosyalarda en çok işe yarayan unsurlar şunlar: Adli Tıp veya sağlık kuruluşundan alınan bağımlılık ya da kullanım göstergeleri, önceki tedavi kayıtları, idrar ve kan testleri, yakalanma sırasında üzerinde ticaret aracı bulunmaması ve telefonda satış izine rastlanmaması. Ayrıca kişinin ekonomik ve sosyal durumu, düzenli gelirinin olup olmadığı da anlatılır.

Bir diğer pratik nokta ise ifadenin tutarlı olmasıdır. Kolluktaki ilk beyan ile savcılık ve mahkemedeki beyan farklı olursa, mahkeme bu farkı kullanıcı savunmasının aleyhine yorumlayabilir. Bu yüzden ifade vermeden önce avukatla görüşmek yerinde olur. Savcılıkta ifade verme sürecini savcılıktan ifade vermeye çağrıldım yazımızda anlattık.

Soruşturma başladıysa ne yapmalısınız?

1. Kolluk ifadesinden önce müdafi talep edin. Susma hakkınız var; hangi sorulara nasıl cevap vereceğinizi önceden netleştirin.
2. Arama ve el koyma tutanağını isteyin. Arama kararının veya yazılı emrin olup olmadığına, tutanağın kimler tarafından imzalandığına bakın. Hukuka uygunluk ayrı bir inceleme konusudur; ayrıntılı çerçeve için hukuka aykırı delil yazımıza bakabilirsiniz.
3. Maddenin kullanım amacını gösteren belgeleri toplayın: sağlık kayıtları, tedavi geçmişi, reçeteler.
4. Tutuklama talebi varsa, sevk edilmeden önce delilleri gösteren kısa bir dilekçe hazırlayın. Tutuklamaya itiraz süresi kararın tebliğinden itibaren yedi gündür; ayrıntı için tutuklama kararına itiraz dilekçesi yazımıza göz atın.
5. Kullanma suçunda erteleme ve tedavi imkânını değerlendirin. Yükümlülüklere uymamak, erteleme hakkını kaybettirir.
6. Gözaltındaki yakınınız için aileye düşen adımlar ayrıdır; bunun için gözaltına alınan yakınım için ilk 24 saat yazımıza bakın.

Daha geniş bir savunma planı, erteleme ve HAGB seçenekleri ile etkin pişmanlık değerlendirmesi için uyuşturucu suçlarında savunma stratejisi yazımız tamamlayıcıdır. Uyuşturucu kullanıcısı için tedavi sürecini ve denetimli serbestliği denetimli serbestlik nedir yazısında ele aldık.

Dosyalarda sık görülen hatalar

• Kolluğa “arkadaşımın, ben sadece taşıyordum” demek. Bu ifade çoğu zaman kullanım iddiasını çökertir ve nakletme fiilini kabul anlamına gelebilir.
• Telefonu şifresiyle teslim ederken içindeki mesajların ne anlama gelebileceğini düşünmemek.
• Tedavi kayıtlarını sürecin sonunda, hüküm aşamasında sunmaya çalışmak. Bu belgeler soruşturma aşamasında dosyaya girerse daha fazla ağırlık taşır.
• Ertelenen dosyada denetimli serbestlik randevusunu kaçırmak veya kontrol testlerine gitmemek.
• Madde miktarının az olmasının ticaret iddiasını tamamen ortadan kaldıracağını varsaymak. Küçük miktar da paketleme ve iletişim kayıtlarıyla birlikte ticaret kastı yönünde yorumlanabilir.

Kanun metinleri

Aşağıdaki hükümler yazının dayandığı temel metinlerdir. Güncel ve resmî metin için mevzuat.gov.tr adresini esas alın.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK 188)

Madde 188- (1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

(4) a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin; eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri veya afyon ekstratı olması, b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engelleyicilerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi, hâllerinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. (5) Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma (TCK 190)

Madde 190- (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için; a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan, c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren, kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Kullanmak için uyuşturucu bulundurma ve kullanma (TCK 191)

Madde 191- (1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal ettiği takdirde kendisi hakkında kamu davası açılacağı hususunda uyarır. (3) Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir.

Yukarıdaki 191. madde alıntısı bu yazı için özetlenmiş ve sadeleştirilmiştir; madde metninin diğer fıkraları ve parantez içi değişiklikler için mevzuat.gov.tr sayfasına bakınız.

Etkin pişmanlık (TCK 192)

Madde 192- (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması hâlinde, hakkında cezaya hükmolunmaz. (3) Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Uyuşturucu kullanma suçunun cezası kaç yıldır?

TCK 191/1 uyarınca kullanmak için uyuşturucu madde satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülür. Soruşturma aşamasında beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik uygulanması mümkündür. Somut sonuç dosyanın koşullarına göre değişir.

Üzerimde çıkan madde kaç gramdan sonra ticaret sayılır?

Kanunda sabit bir gram sınırı yoktur. Mahkeme miktarı madde türü, Adli Tıp görüşü, paketleme biçimi, terazi veya nakit gibi eşyalar ve iletişim kayıtlarıyla birlikte değerlendirir. Bu yüzden miktar tek başına belirleyici değildir ama ticaret yönünde bir gösterge olabilir.

Hassas terazi bulunması ticaret suçunu kanıtlar mı?

Hassas terazi ticaret iddiasını güçlendiren bir delildir, ancak tek başına mahkûmiyet için yeterli sayılmaz. Terazide madde kalıntısı olup olmadığı, evde başka ambalaj malzemesi bulunup bulunmadığı ve diğer delillerle birlikte değerlendirme yapılır.

Sadece bir kez kullanmak da suç mudur?

Evet. TCK 191 kullanmayı da suç olarak düzenler ve kullanım sıklığı ayrım ölçütü değildir. Ancak kanun kullanıcı için tedavi ve denetimli serbestlik yolunu da öngörür; bu nedenle ilk soruşturmada ceza yerine erteleme uygulanması mümkündür.

Ticaret iddiası kullanma olarak değiştirilebilir mi?

Evet. Savunma, madde miktarının ve ele geçirilme biçiminin kullanım amacıyla uyumlu olduğunu delillerle gösterebilirse mahkeme eylemi TCK 191 kapsamında değerlendirebilir. Bu değerlendirme dosyadaki tüm delillere bağlıdır ve sonucu önceden söylemek mümkün değildir.

Etkin pişmanlık ticaret dosyasında nasıl işler?

TCK 192 uyarınca resmî makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve maddenin saklandığı yeri bildiren kişi hakkında, bilgi sonucu yakalama veya ele geçirme sağlanırsa cezaya hükmolunmaz. Haber alındıktan sonra gönüllü yardımda ise ceza yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir.

Sonuç

Kullanma ile ticaret arasındaki çizgi, dosyada çoğu zaman tek bir delille değil, bir dizi küçük ayrıntıyla çizilir. Madde miktarı, paketleme, telefon kayıtları ve kişinin kendi geçmişi birlikte okunur; bu okumanın nasıl yapıldığı da sonucu etkiler. Böyle bir soruşturmayla karşılaştıysanız, ifade vermeden önce durumu bir avukatla değerlendirmeniz isabetli olur. Ankara’daki dosyalarınız için Ankara ceza avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Av. Osman Turhan
Turhan Hukuk & Danışmanlık, Ankara. Ofisimiz uyuşturucu suçları ve diğer kişiye karşı suçlar başta olmak üzere ceza hukuku, aile ve boşanma hukuku, iş ve işçilik alacakları, icra ve alacak takibi, ticaret ve şirket hukuku, vergi hukuku, idare hukuku, sigorta ve tazminat, gayrimenkul ve kira, miras ve bilişim hukuku alanlarında hizmet veriyoruz.

FAYDALI LİNKLER:

Web Sitemiz İçin

İletişim İçin

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK)

–

Ceza Hukuku Yazıları İçin

Diğer Kategoriler İçin

Diğer Yüzlerce Makalemizi İncelemek İçin