1. Adi Şirkette İşleyişin Genel Yapısı
Adi şirketin işleyişi iki ana başlık altında incelenir: iç işleyiş (yönetim) ve dış işleyiş (temsil). Yönetim, şirketin iç karar alma mekanizmasını oluştururken; temsil, bu kararların dış dünyaya yansıtılmasıdır. Başka bir ifadeyle, yönetim karar alır, temsil bu kararı uygular.
Bu iki kavram uygulamada sıklıkla iç içe geçer. Çoğu zaman hem yönetici hem temsilci aynı kişidir; bu durum karar alma ve uygulama süreçlerinde hızlılık sağlar. Ancak teorik olarak yönetim ve temsil farklı hukuki nitelikler taşır. Yönetim, iç işleyişe; temsil ise dış ilişkilerdeki işlemlere yöneliktir.
Yönetim ile temsil arasındaki fark, bir bakıma insan vücudundaki işleyişe benzetilebilir: Beynin karar vermesi yönetim, el ve kolların bu kararı uygulaması ise temsildir.
2. Adi Şirkette İç İşleyiş
Adi şirketin iç işleyişine ilişkin kararlar ikiye ayrılır: ortaklık kararları ve yönetime ilişkin kararlar.
a) Ortaklık Kararları (TBK m.624)
Ortaklık kararları, şirketin temel yapısını ve örgütlenmesini ilgilendiren, dışa yansımayan kararlardır. Yeni ortak alınması, yeni yönetici atanması veya şirketin yapısına dair düzenlemeler bu kapsamdadır. Bu kararlar, kural olarak tüm ortakların oybirliğiyle alınır. Ancak şirket sözleşmesinde aksine hüküm bulunuyorsa oyçokluğu ile de karar alınabilir.
b) Yönetime İlişkin Kararlar (TBK m.625)
Yönetime ilişkin kararlar, şirketin ticari faaliyetlerine dair kararlardır. Şube açılması, fiyat belirlenmesi, üretim yapılması gibi günlük faaliyetleri kapsar. TBK m.625’e göre, aksi kararlaştırılmadıkça her ortak şirketi tek başına yönetebilir. Bu duruma ferdi yönetim ilkesi veya özden yönetim ilkesi denir.
Ancak bu kural emredici değildir; ortaklar ister kuruluşta ister sonradan alacakları bir kararla, yönetim yetkisini belirli bir ortağa veya üçüncü kişiye devredebilirler. Şirket sözleşmesiyle veya sonradan alınacak ortaklık kararıyla yönetici atanabilir.
3. İtiraz Hakkı (TBK m.625/2)
Adi şirkette her ortağın yönetime ilişkin kararlara karşı itiraz hakkı vardır. Örneğin, A ve B’nin ortak olduğu bir adi şirkette A, tek başına karar almışsa ve B bu kararın şirkete zarar vereceğini düşünüyorsa, itiraz ederek kararın uygulanmasını durdurabilir.
İtirazdan sonra ortaklar bir araya gelerek konuyu müzakere ederler. Çözüm bulunamazsa, diğer ortakların da katılımıyla karar yeniden değerlendirilir ve çoğunluk oyu doğrultusunda uygulanır.
Ancak yalnızca yönetim hakkına sahip ortakların itiraz hakkı vardır. Yönetici olmayan ortak, bu kararlara itiraz edemez. İtirazın süresi belirli değildir; ancak karar temsil aşamasına taşınmadan önce yapılmalıdır. Aksi hâlde karar uygulanmış sayılır.
4. Olağan ve Olağanüstü Nitelikteki Kararlar
Yönetime ilişkin kararlar, niteliğine göre olağan veya olağanüstü olarak ikiye ayrılır.
- Olağan kararlar, şirketin günlük işleyişiyle ilgilidir ve yöneticiler tarafından tek başına alınabilir.
- Olağanüstü kararlar ise şirketin genel yapısını etkileyen, kapsamlı veya yüksek maliyetli işlemleri kapsar ve bu kararlar mutlaka oybirliğiyle alınmalıdır.
TBK m.625/3’e göre, şirkete genel yetkili bir temsilci atanması veya ortaklığın olağan dışı işlerinin yürütülmesi için tüm ortakların oybirliği gerekir. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, her yönetici ortak bu işlemleri tek başına da yapabilir.
Olağanüstü nitelikteki işlemlerin neler olacağı kanunda açıkça belirtilmemiştir. Bu konuda üç görüş bulunmaktadır:
- TBK m.630/1 atfıyla TBK m.504/2’deki işlemler olağanüstü kabul edilir.
- TTK m.223’teki kolektif şirket hükümleri kıyasen adi şirkete uygulanabilir.
- Somut olayın özelliklerine göre işlemin niteliği hâkim tarafından belirlenmelidir.
Bu görüşler arasında en çok kabul gören yaklaşım, işlemin büyüklüğü ve şirketin ölçeği dikkate alınarak hâkim tarafından değerlendirme yapılması gerektiğidir.
Uygulamada, adi şirket sözleşmelerinde hangi kararların oybirliğiyle alınacağı ayrıntılı şekilde düzenlenir. Bu, hem uyuşmazlıkları önler hem de şirket içi işleyişte istikrar sağlar.
Anahtar Kelimeler
Adi şirket, TBK 625, TBK 624, adi ortaklıkta yönetim, adi şirkette temsil, iç işleyiş, dış işleyiş, ortaklık kararları, yönetime ilişkin kararlar, itiraz hakkı, ferdi yönetim ilkesi, olağan karar, olağanüstü karar, oybirliği, oyçokluğu, adi ortaklık sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu, şirket yönetimi, temsil yetkisi, kolektif şirket kıyası.
Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.
Bir Cevap Yazın