Tenkis davası, miras bırakanın saklı pay sahibi mirasçıların haklarını ihlal edecek şekilde yaptığı ölüme bağlı (vasiyetname, miras sözleşmesi vb.) veya sağlar arası (bağışlama vb.) tasarrufların kanunen sınırlandırılması amacıyla açılan bir davadır. Türk Medeni Kanunu’nda (TMK m. 560 vd.) düzenlenmiştir.
Bu dava ile amaç, miras bırakanın yaptığı işlemlerin tamamen iptali değil, saklı paylara tecavüz eden kısmın kısıtlanmasıdır. Böylece mirasın adil bir biçimde paylaşılması ve mirasçının yasal hakkına kavuşması sağlanır.
Tenkis Davasının Amacı ve Konusu
Tenkis davasının temel amacı, terekeye mal iadesi değil, saklı paya tecavüz eden tasarrufların indirilmesidir.
Miras bırakanın yaptığı ölüme bağlı veya sağlar arası kazandırmalar saklı paya zarar veriyorsa, bu kazandırmalar belirli oranda azaltılır ve saklı pay kadar kısmı mirasçıya özgülenir.
Tenkise Tabi Kazandırmalar
Aşağıdaki tasarruflar tenkise konu olabilir:
- Miras payına mahsuben yapılan ve denkleştirme dışında kalan kazandırmalar (TMK m. 565/I),
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar (TMK m. 565/II),
- Miras bırakanın dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar (TMK m. 565/III),
- Miras bırakanın ölümünden bir yıl önce yaptığı bağışlamalar,
- Saklı payı etkisiz kılma amacıyla yapılan kazandırmalar,
- Ölüme karşı yapılan sigortalar.
Tenkis Davasının Tarafları
Davacı Taraf
- Saklı pay sahibi mirasçılar: Miras bırakanın ölüm anında mirasçı sıfatına sahip olmalıdır.
Mirasçının ölümü hâlinde, onun mirasçıları da (saklı paylı olmasalar bile) tenkis davası açabilir. - Mirasçının alacaklıları: Borçlu mirasçı aciz hâlindeyse ve alacaklılar onu dava açmaya davet etmiş ama sonuç alamamışlarsa, alacakları oranında dava açabilirler.
- Tereke alacaklıları veya vasiyeti yerine getirme görevlisi tenkis davası açamaz.
Davalı Taraf
Tenkise tabi tasarruftan yararlanan kişilerdir. Bu kişiler:
- Vasiyet alacaklısı,
- Miras sözleşmesinden yararlanan,
- Sağlar arası kazandırmadan faydalanan üçüncü kişi olabilir.
Eğer lehine tasarruf yapılan kişi ölürse, dava onun mirasçılarına karşı sürdürülebilir.
Tenkise tabi mal kötü niyetle üçüncü kişiye devredilmişse, tenkis davası üçüncü kişiye karşı da açılabilir.
İspat Yükü
Tenkis davasında ispat yükü davacıya aittir.
Davacı, saklı payına tecavüz edildiğini ve bu ihlalin hangi tasarruftan kaynaklandığını somut delillerle ispatlamalıdır.
Davalı ise;
- Davacının mirasçı olmadığını,
- Saklı paya tecavüz bulunmadığını,
- Sürenin geçtiğini ileri sürebilir.
Tenkis Davasında Süreler
TMK m. 571 uyarınca:
- Bir yıllık hak düşürücü süre: Saklı paya tecavüzün öğrenildiği tarihten itibaren işler.
- On yıllık hak düşürücü süre: Vasiyetname açılışından veya miras sözleşmesi durumunda miras bırakanın ölüm tarihinden itibaren başlar.
Ancak, tenkise tabi tasarruf henüz yerine getirilmemişse, tenkis def’i her zaman ileri sürülebilir. (TMK m. 571/III)
Tenkis Kararının Hükmü
Mahkeme kararıyla tasarrufun tenkisine karar verilirse:
- Tasarruf, mirasın açıldığı tarihten itibaren geçersiz hale gelir.
- İyiniyetli kişi, sadece elinde kalan kısmı iade eder.
- İyiniyetli olmayan kişi, kazandırmanın tamamından sorumludur. (TMK m. 566)
- Bağışlanan mal üçüncü kişiye devredilmişse, o kişi kötü niyetli değilse tenkis ona karşı ileri sürülemez.
Vasiyet Alacaklısının Seçim Hakkı (TMK m. 564)
Tenkise tabi bölünemez mallar (örneğin ev, tablo, arsa) söz konusuysa, vasiyet alacaklısı:
- Malın bizzat kendisini alıp, tenkise konu değeri ödemeyi seçebilir, veya
- Tasarruf oranında kalan değeri para olarak talep edebilir.
Örnek:
Miras bırakan tek mirasçısı olan oğluna 150.000 TL’lik miras bırakmış, ancak 100.000 TL değerindeki evi vasiyet yoluyla bir başkasına bırakmıştır.
Saklı payı 75.000 TL olan oğulun, 25.000 TL’lik tenkis talep hakkı doğar.
Lehdar, evi kendinde tutup 25.000 TL ödeyebilir veya evi devredip 75.000 TL alabilir.
Tenkiste Sıra (TMK m. 570)
Kanuna göre tenkis sırası değiştirilemez:
- Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyet, miras sözleşmesi) tenkis edilir.
- Saklı pay kurtulmazsa sağlar arası kazandırmalar en yeni tarihten en eskiye doğru tenkis edilir.
- Kamu yararına dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.
Örnek:
Miras bırakan ölümünden 6 ay önce eşine 10.000 TL bağışlamış, ölümden sonra 100.000 TL’lik vasiyet bırakmıştır.
Tereke 110.000 TL, saklı pay 75.000 TL ise; önce 100.000 TL’lik vasiyet tenkis edilir. Yeterli olmazsa 10.000 TL’lik bağış da hesaba katılır.
Orantılı Tenkis (TMK m. 563)
Birden fazla lehdara yapılan kazandırmalarda, tenkis orantılı olarak yapılır.
Tenkis oranı şu formülle hesaplanır:
Tenkis Miktarı (T) = (Bağışlama Tutarı x Saklı Payın Tamamlanması İçin Gereken Miktar) / Toplam Bağışlama Tutarı
Örnek:
Miras bırakanın 60.000 TL’si var ve tek oğlu hiçbir şey almamış.
- (A)’ya 36.000 TL, (B)’ye 24.000 TL vasiyet edilmiş.
- Oğulun saklı payı 30.000 TL’dir.
Tenkis:
- (A): (36.000 × 30.000) / 60.000 = 18.000 TL
- (B): (24.000 × 30.000) / 60.000 = 12.000 TL
Bu durumda (A)’ya 18.000 TL, (B)’ye 12.000 TL iade edilir.
Sonuç
Tenkis davası, miras bırakanın özgürlük sınırını korurken, saklı paylı mirasçıların hakkını teminat altına alan önemli bir hukuk yoludur.
Bu davada doğru taraf teşkili, sürelere dikkat ve ispat gücü oldukça önemlidir.
Her olayın özellikleri farklı olduğundan, tenkis taleplerinde uzman bir avukatın desteğiyle hareket edilmesi tavsiye edilir.
Anahtar Kelimeler
Tenkis davası nedir, tenkis davası nasıl açılır, tenkis davası süresi, TMK 560-571, miras hukuku, saklı pay, saklı pay ihlali, miras paylaşımı, vasiyetnamenin iptali, miras davaları, tenkis davası örnekleri, tenkis oranı, orantılı tenkis, ölüme bağlı tasarruf, bağışlamanın tenkisi, vasiyet alacaklısı, miras sözleşmesi, Türk Medeni Kanunu, mirasın korunması.
Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir.
Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.
Bir Cevap Yazın