Zaman Bakımından Uygulama
TCK Madde 7
(1) İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkında güvenlik tedbiri uygulanamaz. Böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri hükmolunmuşsa infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.
(2) Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.
(3) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/2 md.) Hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlar hariç; infaz rejimine ilişkin hükümler, derhal uygulanır.
(4) Geçici veya süreli kanunların, yürürlükte bulundukları süre içinde işlenmiş olan suçlar hakkında uygulanmasına devam edilir.
TCK Madde 7 Gerekçesi
Madde, kanunun zaman bakımından uygulanmasına ilişkindir. Lehe olan kanunun uygulanacağı kuralı muhafaza edilmiştir. Yürürlükteki usul hükümleri, kesinleşmiş hükümler hakkında lehe olan yeni kanunun nasıl uygulanacağını göstermek bakımından yeterli görülmüştür. İkiden çok kanunun değişmesi hâlinde bunlardan hangisi daha lehte ise onun uygulanacağını belirtmek maksadıyla maddenin ikinci fıkrası kaleme alınmıştır.
Maddenin üçüncü fıkrasında güvenlik tedbirleri hakkında, infaz usul ve uygulamaları yönünden hüküm zamanında yürürlükte olan hükümlerin geçerli olacağı belirtilmiş ve böylece, tedbirlerin “iyileştirme” işlevi vurgulanmıştır.
Süreli ve geçici kanunların bu madde kapsamı içinde olmamasının, adalet, sosyal yarar ve kanunun etkinliği gereği bulunduğu kabul edildiğinden, son fıkraya metinde yer verilmiş ve böylece süreli ve geçici kanunların etkinliğinin ve adaletin sağlanması istenilmiştir.
Bilindiği gibi bir kısım ceza kanunları, olağanüstü hâlleri ve geçici durumları karşılamak amacıyla ve dolayısıyla nitelikleri yönünden geçici olarak veya kanun metninde açıkça belirtilen süre kadar yürürlükte kalmak üzere meydana getirilirler. Bu tür kanunların, nitelikleri gereği, yürürlükte bulundukları süre içinde işlenmiş bütün suçlar hakkında uygulanmaları zorunludur. Aksi takdirde söz konusu kanunların caydırıcı etkileri kalmaz veya azalır. Oysa, çeşitli nedenlerle suçların failleri ele geçirilememekte ve örneğin iştirak hâlinde işlenen bir suçta kaçan fail, kanunun uygulama süresi geçtiğinde hiçbir yaptırım ile karşılaşmamaktadır. Bu nedenle maddenin son fıkrasıyla, bu maddenin geçici ve süreli kanunlar hakkında uygulanmayacağı hükmü getirilmiştir. Zamanaşımı hükümleri ise, elbette ki, bu suçlar bakımından da geçerlidir.
TCK 7 – Zaman Bakımından Uygulama
5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 7. maddesi, ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanmasına ilişkin temel kuralları düzenlemektedir.
Ceza hukukunda bir fiilin işlendiği tarihte başka, daha sonra başka bir kanun yürürlükte olabilir. Bu durumda hangi kanunun uygulanacağı, fail bakımından önemli sonuçlar doğurabilir. TCK 7, böyle durumlarda temel olarak lehe kanunun uygulanmasını kabul etmektedir.
Madde ayrıca, sonradan yürürlüğe giren kanunla bir fiilin suç olmaktan çıkarılması hâlinde ne yapılacağını, infaz rejimine ilişkin hükümlerin ne zaman uygulanacağını ve süreli veya geçici kanunların durumunu düzenlemektedir.
TCK 7 Nedir?
TCK 7, ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması konusunu düzenleyen temel hükümdür.
Maddenin merkezinde lehe kanun ilkesi bulunmaktadır. Buna göre suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan kanun ile daha sonra yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklıysa, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz edilir.
Bunun yanında, bir fiilin sonradan suç olmaktan çıkarılması hâlinde kişiye ceza verilemeyeceği ve daha önce verilmiş cezanın infazının ve kanuni sonuçlarının kendiliğinden ortadan kalkacağı kabul edilmiştir.
TCK 7 Madde Metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 7. maddesi şöyledir:
MADDE 7 – (1) İşlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkında güvenlik tedbiri uygulanamaz. Böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri hükmolunmuşsa infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.
(2) Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.
(3) Hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlar hariç; infaz rejimine ilişkin hükümler, derhal uygulanır.
(4) Geçici veya süreli kanunların, yürürlükte bulundukları süre içinde işlenmiş olan suçlar hakkında uygulanmasına devam edilir.
TCK 7/1 – Sonradan Suç Olmaktan Çıkarma
TCK 7/1’in ilk önemli sonucu, bir fiilin işlendiği sırada suç olarak düzenlenmemiş olması hâlinde sonradan çıkarılan bir kanunla geçmişe dönük olarak suç oluşturulamayacağıdır.
Aynı şekilde, fiil işlendiği sırada suç olsa bile daha sonra yürürlüğe giren kanunla suç olmaktan çıkarılmışsa, kişi artık bu fiil nedeniyle cezalandırılamaz.
Daha önce ceza veya güvenlik tedbiri uygulanmasına karar verilmişse, kanun hükmü gereğince infaz ve kanuni neticeler kendiliğinden ortadan kalkar.
Bu düzenleme, suç ve cezada kanunîlik ilkesinin zaman bakımından doğal bir sonucudur.
Fiil Sonradan Suç Olmaktan Çıkarılırsa Ne Olur?
Örneğin bir fiilin 2024 yılında suç olarak düzenlendiğini, ancak 2026 yılında yürürlüğe giren bir kanunla suç olmaktan çıkarıldığını düşünelim.
Fiil 2024 yılında işlenmiş olsa bile, yeni kanun artık bu fiili suç olarak kabul etmiyorsa kişi cezalandırılamaz. Daha önce verilmiş bir ceza veya güvenlik tedbiri varsa TCK 7/1 gereğince bunun infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.
Burada belirleyici olan, sonradan yürürlüğe giren düzenlemenin fiili suç olmaktan çıkarmış olmasıdır.
TCK 7/2 – Lehe Kanun İlkesi
TCK 7/2’nin temel kuralı şudur:
Suçun işlendiği sırada yürürlükte bulunan kanun ile daha sonra yürürlüğe giren kanun farklıysa, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.
Bu ilke lehe kanun ilkesi olarak adlandırılır.
Ceza hukukunda bir fiilin işlendiği tarihten sonra kanunda değişiklik yapılması oldukça mümkündür. Örneğin suçun cezası azaltılabilir, artırılabilir, suçun unsurları değiştirilebilir veya fail bakımından daha avantajlı başka bir düzenleme getirilebilir.
Böyle bir durumda fail aleyhine olan eski veya yeni kanunun değil, lehine olan kanunun uygulanması gerekir.
Lehe Kanun Nasıl Belirlenir?
Lehe kanunun belirlenmesi, yalnızca kanunda yazılı hapis cezasının rakamsal olarak karşılaştırılmasından ibaret değildir.
Eski ve yeni kanunun somut olaya uygulanması sonucunda ortaya çıkacak bütün hukuki sonuçların karşılaştırılması gerekir. Hangi düzenlemenin fail açısından daha elverişli olduğu, somut olay üzerinden belirlenir.
Bu nedenle kanun değişikliklerinde;
- suçun unsurları,
- yaptırımın türü ve miktarı,
- nitelikli hâller,
- ceza sorumluluğunu etkileyen hükümler,
- zamanaşımı gibi ilgili düzenlemeler
bir bütün olarak değerlendirilmelidir.
Birden fazla kanun döneminin söz konusu olduğu durumlarda da yalnızca suçun işlendiği tarihteki kanun ile son kanun karşılaştırılarak sonuca gidilmesi her zaman yeterli değildir. Gerekçede de ikiden fazla kanun değişikliğinde bunlardan hangisinin daha lehe olduğunun belirlenmesi amacıyla ikinci fıkranın bu şekilde düzenlendiği belirtilmektedir.
Lehe Kanun İlkesi Geriye Yürüme Anlamına mı Gelir?
Lehe kanunun uygulanması, ceza hukukunda fail lehine geriye yürüme olarak ifade edilebilecek özel bir sonuç doğurur.
Normal olarak ceza kanunlarında kişinin aleyhine olan yeni düzenlemelerin geçmişte işlenen fiillere uygulanması mümkün değildir. Buna karşılık yeni kanun failin lehineyse TCK 7/2 gereğince lehe düzenleme geçmişte işlenen fiile uygulanır.
Bu yönüyle lehe kanun ilkesi, ceza hukukundaki kanunların zaman bakımından uygulanmasının en önemli istisnai görünümlerinden biridir.
TCK 7/3 – İnfaz Rejiminin Derhal Uygulanması
TCK 7/3, infaz rejimine ilişkin hükümlerin derhal uygulanacağını düzenlemektedir.
Ancak madde üç konuyu açıkça bu kuralın dışında bırakmaktadır:
- Hapis cezasının ertelenmesi,
- Koşullu salıverilme,
- Tekerrür.
Dolayısıyla infaz rejimine ilişkin hükümler bakımından, suçun işlendiği veya hükmün verildiği tarihteki düzenlemenin otomatik olarak uygulanması yerine, ilgili hükmün TCK 7/3 kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Burada önemli olan, cezanın kendisi ile infaz rejiminin birbirinden ayrılmasıdır. TCK 7/2’deki lehe kanun ilkesi esas olarak suç ve yaptırıma ilişkin düzenlemeler bakımından önem taşırken, TCK 7/3 infaz rejimine ilişkin hükümlerin uygulanma zamanını ayrıca düzenlemektedir.
TCK 7/4 – Süreli ve Geçici Kanunlar
TCK 7/4, geçici veya süreli kanunlar bakımından özel bir düzenleme getirmektedir.
Bu tür kanunların yürürlükte bulunduğu süre içerisinde işlenen suçlar hakkında, kanunun yürürlükten kalkmasından sonra da uygulanmasına devam edilir.
Böylece kanunun yürürlük süresinin sona ermesi, yürürlükte olduğu dönemde işlenen suçlar bakımından yaptırım uygulanmasını engellemez.
Süreli Kanun Nedir?
Süreli kanun, belirli bir süre boyunca yürürlükte kalacağı önceden belirlenen kanundur.
Geçici Kanun Nedir?
Geçici kanun ise belirli bir olağanüstü veya geçici durumun düzenlenmesi amacıyla yürürlüğe konulan ve niteliği gereği geçici bir döneme ilişkin hükümler içeren kanundur.
Bu düzenlemelerin ortak özelliği, belirli bir dönemin ihtiyaçlarına cevap vermeleridir.
Süreli ve Geçici Kanunlar Neden Sonradan da Uygulanır?
Gerekçede bu düzenlemenin temelinde adalet, sosyal yarar ve kanunun etkinliği bulunduğu belirtilmektedir.
Eğer süreli veya geçici bir kanun yalnızca yürürlükte olduğu süre içerisinde uygulanabilseydi, kanunun yürürlük süresinin sona ermesinden sonra suç işleyen kişilerle değil, yürürlük döneminde suç işleyen ancak daha sonra yakalanan kişilerle ilgili ciddi uygulama sorunları ortaya çıkabilirdi.
Örneğin kanunun yürürlükte olduğu dönemde bir suç işleyen kişi uzun süre yakalanmamışsa, kanunun yürürlükten kalkması nedeniyle yaptırımdan tamamen kurtulması mümkün hâle gelebilirdi. TCK 7/4 bu sonucu önlemektedir.
Bununla birlikte gerekçede de belirtildiği üzere zamanaşımı hükümleri süreli ve geçici kanunlarla işlenen suçlar bakımından da uygulanmaya devam eder.
TCK 7 ile Anayasa’nın 38. Maddesi Arasındaki İlişki
TCK 7, Anayasa’nın 38. maddesinde güvence altına alınan suç ve cezalara ilişkin temel ilkelerle birlikte değerlendirilmelidir.
Anayasa’nın 38. maddesi, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı kimsenin cezalandırılamayacağını ve suçun işlendiği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir cezanın verilemeyeceğini düzenlemektedir.
Bu anayasal güvence, ceza kanunlarının geçmişe dönük olarak kişi aleyhine uygulanmasını sınırlandırmaktadır. TCK 7 ise bu anayasal çerçeveyi ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması bakımından ayrıntılandırmaktadır.
TCK 7’nin Hukuki Önemi
TCK 7’nin temel amacı, kanun değişikliklerinin geçmişte işlenmiş suçlar bakımından nasıl uygulanacağını belirlemek ve failin hukuki durumunun kanun değişiklikleri karşısında korunmasını sağlamaktır.
Maddenin temel ilkeleri şu şekilde özetlenebilir:
- İşlendiği tarihte suç olmayan bir fiil nedeniyle ceza verilemez.
- Sonradan suç olmaktan çıkarılan bir fiil nedeniyle kişi cezalandırılamaz.
- Önceki ve sonraki kanun farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır.
- İnfaz rejimine ilişkin hükümler, TCK 7/3’te belirtilen istisnalar saklı kalmak üzere derhal uygulanır.
- Süreli veya geçici kanunlar, yürürlükte oldukları dönemde işlenen suçlar bakımından uygulanmaya devam eder.
Bu hükümler birlikte, ceza hukukunda hukuki güvenlik, öngörülebilirlik ve fail lehine kanun değişikliklerinden yararlanma bakımından önemli güvenceler oluşturmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 7 neyi düzenler?
TCK 7, ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanmasını düzenler. Özellikle sonradan yapılan kanun değişikliklerinin geçmişte işlenen suçlara nasıl uygulanacağını belirler.
Lehe kanun ilkesi nedir?
Suçun işlendiği tarihteki kanun ile daha sonra yürürlüğe giren kanun arasında farklılık varsa, failin lehine olan kanunun uygulanmasıdır.
Yeni kanun suçu ortadan kaldırırsa eski suç için ceza verilir mi?
Hayır. Fiil sonradan suç olmaktan çıkarılmışsa TCK 7/1 gereğince kişi bu fiilden dolayı cezalandırılamaz. Daha önce verilmiş ceza veya güvenlik tedbirinin infazı ve kanuni neticeleri de kendiliğinden kalkar.
Lehe kanun nasıl belirlenir?
Eski ve yeni düzenlemeler somut olaya uygulanarak ortaya çıkacak hukuki sonuçlar karşılaştırılır. Fail açısından daha elverişli sonuç doğuran kanun lehe kanun olarak uygulanır.
İnfaz rejimine ilişkin yeni hükümler hemen uygulanır mı?
Kural olarak evet. TCK 7/3, hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili hükümler hariç olmak üzere infaz rejimine ilişkin hükümlerin derhal uygulanacağını düzenlemektedir.
Süreli kanun yürürlükten kalktıktan sonra uygulanabilir mi?
Evet. TCK 7/4 gereğince süreli veya geçici kanunlar, yürürlükte oldukları süre içerisinde işlenen suçlar hakkında uygulanmaya devam eder. Ancak ilgili suç bakımından zamanaşımı hükümleri de geçerlidir.
Sonuç
TCK 7, ceza kanunlarının zaman bakımından uygulanması konusunda temel kuralları belirlemektedir. Maddenin en önemli düzenlemelerinden biri, suçun işlendiği tarihteki kanun ile sonraki kanun arasında farklılık bulunması hâlinde failin lehine olan kanunun uygulanmasıdır.
Bunun yanında bir fiilin sonradan suç olmaktan çıkarılması hâlinde kişinin cezalandırılamayacağı ve daha önce verilmiş yaptırımın infazının ve kanuni sonuçlarının ortadan kalkacağı kabul edilmiştir.
İnfaz rejimine ilişkin hükümlerin derhal uygulanması ve süreli veya geçici kanunların yürürlük dönemlerinde işlenen suçlar bakımından uygulanmaya devam etmesi de maddenin diğer önemli düzenlemeleridir.
TCK 7 bu yönüyle, ceza hukukunda kanunilik, hukuki güvenlik ve adalet ilkelerinin zaman bakımından uygulanmasını sağlayan temel hükümlerden biridir.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 7 – Zaman bakımından uygulama: Mevzuat Bilgi Sistemi – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 38 – Suç ve cezalara ilişkin esaslar: Mevzuat Bilgi Sistemi – Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Bu konuda bir dosyanız mı var?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Kendi durumunuz hakkında değerlendirme yapılmasını istiyorsanız iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan · Turhan Hukuk & Danışmanlık · Ankara
Turhan Hukuk Danışmanlık bünyesinde hukuk uyuşmazlıklarında profesyonel destek sağlıyoruz. “Avukat Osman Turhan – Turhan Hukuk & Danışmanlık” olarak haklarınızı korumak için yargı süreçlerini titizlikle takip ediyoruz. Hukuki süreçleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan Kimdir?
Avukat Osman Turhan, Niğde Fen Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden fakülte ikincisi olarak 8 yüksek onur belgesiyle mezun olmuş bir hukukçudur. Almanya’nın Saarbrücken/Saarland kentinde bir hukuk bürosunda, avukatlık stajı yapmıştır. Yerli ve uluslararası pek çok sempozyumda delege olarak yer almıştır. Halen Ankara 2 Nolu Barosunda Parlamento Komisyonu üyesi olup aynı zamanda Avukat Hakları Merkezi üyeliği görevini yapmaktadır. Ayrıca akademik çalışmalarını sürdüren Turhan, Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans programına devam etmektedir. Turhan Hukuk & Danışmanlık bünyesinde faaliyet gösteren Turhan; şirket danışmanlıkları, dava süreçleri, icra takipleri, sözleşme hazırlama, ceza davaları, vergi davaları ve hukuki savunma alanlarında aktif olarak çalışmaktadır. Uluslararası hukuk deneyimi kapsamında Almanya’da pratik tecrübe kazanmıştır.
FAYDALI LİNKLER:
–
Bir Cevap Yazın