Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) düzenlenen taşınmaz rehni türlerinden olan İpotekli Borç Senedi ve İrat Senedi, klasik ipotekten farklı olarak, taşınmaz değerini güvence altına almanın yanı sıra, bu değeri bir menkul kıymet (senet) aracılığıyla tedavül ettirme (dolaşıma sokma) işlevine de sahiptir.

---

1. İpotekli Borç Senedi (İBS)

İpotekli Borç Senedi, hem alacağı güvence altına alma hem de taşınmaz değerini tedavül ettirme işlevlerini bir arada taşıyan bir rehin türüdür.

Temel Özellikler

• Amaç ve İşlev: Alacağı güvence altına almak ve bu güvenceyi temsil eden değeri bir senet aracılığıyla piyasada tedavül ettirmektir.
• Sorumluluk (Ayni ve Şahsi): İpotekli Borç Senedi’nde, alacaklıya karşı hem ayni sorumluluk (taşınmazın değeriyle sınırlı) hem de şahsi sorumluluk (senet borçlusunun tüm malvarlığıyla) devam eder.
  • Senedin konusu olan taşınmazın maliki ayni olarak sorumludur.
  • Senedi düzenleyen borçlu ise şahsi olarak sorumludur.
• Borçlu ve Malik İlişkisi: Rehin konusu taşınmazın maliki ile senedin borçlusu aynı kişi olmak zorunda değildir. Bir kişi kendi taşınmazı üzerinde başkası için de İpotekli Borç Senedi düzenleyebilir.
• Kuruluş: Tapu Sicil Müdürlüğü’ne başvurularak resmi şekil şartlarına uygun olarak düzenlenir. Senet düzenlenmeden önce rehin konusu taşınmaza Tapu Sicil Müdürlüğü tarafından resmî değer biçilir.
• Devletin Sorumluluğu: Tapu sicili veya senet düzenlenirken gerekli özen gösterilmez ve bu durumdan alacaklı zarar görürse, Tapu Sicil Müdürlüğü’nün kusuruna dayalı olarak Devletin Sorumluluğuna başvurulabilir (TMK m. 1007).
• Takip Sırası: Borç ödenmediğinde, alacaklı öncelikle rehnin paraya çevrilmesi yoluna (ayni hakka) gitmek, ardından elde edemediği kısım için borçlunun kişisel sorumluluğuna başvurmak zorundadır (İİK m. 149/b, TMK 883/2).

---

2. İrat Senedi (İS)

İrat Senedi, sadece taşınmazın değerini tedavül ettirme işlevini öne çıkaran, şahsi sorumluluğu bulunmayan özel bir rehin türüdür.

Temel Özellikler

• Amaç ve İşlev: Tek amacı, taşınmazın değerinin bir senet aracılığıyla tedavül ettirilmesidir.
• Sorumluluk (Sadece Ayni): İrat Senedi’nde sorumluluk sadece taşınmazın değeriyle sınırlıdır. Taşınmazın satış bedeli alacağı karşılamasa bile, borçluya karşı kalan miktar için kişisel (şahsi) sorumluluğuna dayanılarak tüm malvarlığıyla başvurulamaz.
• Borçlu ve Malik İlişkisi: Senet borçlusu ile rehin konusu taşınmazın maliki mutlaka aynı kişi olmalıdır. İrat Senedi, sadece malikin kendi borcu için düzenlenebilir; senedin borçlusu, taşınmazın malikidir. Bu sayede ayni sorumluluk ile şahsi sorumluluk tek bir kişide birleşmiş olsa da, sorumluluğun kapsamı sadece ayni sorumlulukla sınırlıdır.
• Kuruluş: İpotekli Borç Senedi gibi Tapu Sicil Müdürlüğü’nde resmi şekle bağlı olarak düzenlenir ve taşınmaza resmî değer biçilir.

---

Anahtar Farklar Özet Tablosu

Özellik	İpotekli Borç Senedi (İBS)	İrat Senedi (İS)
Temel İşlevi	Alacağı güvence altına alma + Tedavül	Sadece Taşınmaz Değerini Tedavül
Şahsi Sorumluluk	Devam Eder (Borçlu şahsen sorumludur)	Yoktur (Sorumluluk sadece taşınmaz değeriyle sınırlıdır)
Borçlu/Malik Şartı	Farklı kişiler olabilir	Aynı kişi olmak zorundadır
Takip Sırası	Önce Ayni (Rehin), sonra Şahsi (Haciz)	Sadece Ayni Sorumluluk (Rehin)

---

Anahtar Kelimeler

İpotekli Borç Senedi, İrat Senedi, taşınmaz rehni, taşınmaz değerinin tedavülü, ayni sorumluluk, şahsi sorumluluk, resmi değer, senet borçlusu, taşınmaz maliki, şahsi sorumluluktan istisna, TMK 1007.

---

Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.