Müşterinize mal teslim ettiniz veya hizmet verdiniz, faturayı kestiniz; ancak ödeme günü geldiğinde para hesabınıza geçmedi. Ticari hayatta sıkça karşılaşılan bu durumda, alacağınızı hukuken en hızlı ve en güçlü şekilde nasıl tahsil edebileceğinizi bilmek, işletmenizin nakit akışını korumanız açısından kritik önem taşır. Bu yazıda “ticari alacak nasıl tahsil edilir” sorusunu, ihtarname aşamasından arabuluculuk zorunluluğuna, icra takibinin işleyişinden zamanaşımına kadar alacaklı gözünden, uzun ve detaylı şekilde ele alıyoruz.

Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? Fatura ve Sözleşmeden Doğan Borçlarda İcra Süreci
İçindekiler
- Ticari Alacak Nedir, Hangi İşlemler Ticari Sayılır?
- Alacağınızı Talep Etmeden Önce: İhtar ve Temerrüt
- Ticari Alacaklarda Dava Şartı Arabuluculuk Zorunluluğu
- Genel Haciz Yoluyla İcra Takibinin Aşamaları
- Ticari Defterlerin ve Faturaların İspat Gücü
- Faize İlişkin Özel Kurallar: Ticari Temerrüt Faizi
- Zamanaşımı: Ticari Alacaklarda Süre Ne Kadar?
- Avukatla Takibin Sağladığı Avantajlar
- Sıkça Sorulan Sorular
Ticari Alacak Nedir, Hangi İşlemler Ticari Sayılır?
Türk Ticaret Kanunu anlamında ticari alacak, iki tarafın da tacir sıfatını taşıdığı ve işin her iki taraf bakımından da ticari işletmesiyle ilgili olduğu işlemlerden doğan alacaklardır. Bir şirketin diğer bir şirkete mal satması, hizmet vermesi, üretim yapması veya taşeronluk ilişkisi kurması gibi işlemler, tipik ticari alacak örnekleridir. Bu nitelendirme, sadece akademik bir ayrım değildir; alacağın hangi hükümlere tabi olacağını, hangi sürelerin işleyeceğini ve hangi ön şartların aranacağını doğrudan belirler.
Tacirler Arası İşlemler ile Tüketici İşlemleri Arasındaki Fark
Bir işlemin ticari nitelikte olup olmadığı, tarafların sıfatına göre değişir. Bir şirketin bir tüketiciye (gerçek kişiye, ticari amaç gütmeyen bir alıcıya) mal veya hizmet satması halinde, ilişki tüketici işlemi sayılır ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun devreye girer; bu durumda alacağın tahsili farklı usul ve mahkemelere (tüketici mahkemeleri, hakem heyetleri) tabi olabilir. Buna karşılık her iki tarafın da tacir olduğu, işin her iki taraf için de ticari faaliyetin bir parçası olduğu işlemler, ticari dava ve ticari alacak rejimine tabidir; bu ayrımı doğru yapmak, sürecin en başında atılacak doğru adımı belirler.
Karma nitelikte görünen bazı ilişkilerde (örneğin bir esnafın büyük bir şirketten mal alması) taraf sıfatlarının doğru tespiti, dosyanın hangi mahkemeye ve hangi ön şartlara tabi olacağını değiştirebileceğinden, bu noktanın süreç başında bir avukatla netleştirilmesi önemlidir.
Fatura Neden Güçlü Bir Delildir?
Türk Ticaret Kanunu, fatura düzenleyen tarafın karşı tarafa, faturanın içeriğine belirli bir süre içinde itiraz etmediği takdirde faturayı kabul etmiş sayılacağı yönünde önemli bir karine öngörür. Bu, alacaklı için son derece değerli bir korumadır: karşı taraf faturaya süresinde itiraz etmemişse, faturanın içeriğini (malın/hizmetin teslim edildiğini, bedelin doğruluğunu) sonradan tartışmaya açması genellikle mümkün olmaz.
Bu nedenle faturaların düzenli olarak, doğru adrese ve doğru şekilde (e-fatura, e-arşiv fatura veya kağıt fatura) gönderilmiş olması, ileride bir uyuşmazlık çıktığında alacaklının elini önemli ölçüde güçlendirir. Fatura gönderim kayıtlarının (e-fatura sisteminden alınan teslim/görüntüleme raporları, kargo/posta takip numaraları) saklanması da bu bağlamda değerli bir önlemdir.
Alacağınızı Talep Etmeden Önce: İhtar ve Temerrüt
Temerrüde Düşürme Neden Önemlidir?
Borçlunun temerrüde düşmesi, yani borcunu ifa etmekle gecikmiş sayılması, alacaklının faiz talep edebilmesi ve bazı hallerde sözleşmeyi feshedebilmesi açısından önemli hukuki sonuçlar doğurur. Sözleşmede veya faturada açık bir vade belirtilmişse, bu vadenin geçmesiyle borçlu kendiliğinden temerrüde düşer; ayrıca bir ihtara gerek kalmaz. Ancak vade belirtilmemişse, alacaklının borçluyu ihtarname ile temerrüde düşürmesi gerekir.
Bu ayrımı doğru yapmak, faiz başlangıç tarihinin doğru hesaplanması açısından kritik önem taşır; zira icra takibinde talep edilecek faiz tutarı, temerrüt tarihine göre şekillenir. Temerrüt tarihinin hatalı hesaplanması, borçlunun icra sürecinde bu noktaya itiraz etmesine zemin hazırlayabilir.
İhtarnamenin İçeriği ve Gönderim Şekli
Etkili bir ihtarname, borcun dayanağını (fatura numarası, sözleşme tarihi gibi), tutarını, ödeme için tanınan makul süreyi ve bu süre içinde ödeme yapılmazsa hangi hukuki yollara (icra takibi, dava, arabuluculuk) başvurulacağını açıkça belirtmelidir. İhtarnamenin noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü mektupla, gönderim tarihini ve tebliğ tarihini ispatlayacak şekilde yapılması, ileride “ihtar hiç yapılmadı” itirazına karşı güçlü bir kanıt oluşturur.
Bazı sektörlerde ve sürekli ticari ilişkilerde, ihtarnameyi göndermeden önce borçluyla bir son görüşme yapılması, ödemenin gönüllü olarak gerçekleşmesini sağlayabilir; ancak bu görüşme sırasında yasal sürelerin (özellikle zamanaşımı ve arabuluculuk başvuru süresi) gözden kaçırılmaması gerekir.
Ticari Alacaklarda Dava Şartı Arabuluculuk Zorunluluğu
Hangi Ticari Alacaklar Arabuluculuğa Tabidir?
Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki belirli ticari uyuşmazlıklarda, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması kanunen zorunlu bir dava şartı olarak öngörülmüştür. Bu, alacaklının doğrudan mahkemeye gitmeden önce mutlaka bu süreci tüketmesi gerektiği anlamına gelir; aksi halde açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
Önemle belirtmek gerekir ki bu zorunluluk dava açma aşaması için geçerlidir; alacaklının doğrudan icra takibi başlatması için arabuluculuğa gitme zorunluluğu bulunmaz. Bu nedenle birçok ticari alacaklı, süreci hızlandırmak amacıyla doğrudan icra takibini tercih eder ve arabuluculuk yalnızca takibe itiraz gelip dava açma ihtiyacı doğduğunda gündeme gelir.
Arabuluculuğa Başvurmadan Dava Açılırsa Ne Olur?
Arabuluculuğa gitmeden doğrudan dava açılması halinde mahkeme, davayı esasa girmeden, sırf bu dava şartının eksikliği nedeniyle usulden reddeder; bu da alacaklı için zaman ve masraf kaybı anlamına gelir. Bu nedenle, icra takibine borçlu itiraz ettiğinde ve itirazın iptali davası açılması gerektiğinde, önce arabuluculuk sürecinin başlatılıp başlatılmayacağının doğru değerlendirilmesi gerekir.
Arabuluculuk süreci, tarafların bir araya gelerek uyuşmazlığı dava açmadan çözme imkânı da sunar; sürecin başarıyla sonuçlanması halinde düzenlenen anlaşma belgesi, icra edilebilir bir belge niteliği kazanabilir. Bu nedenle arabuluculuk, sadece bir formalite değil, dosyanın erken ve düşük maliyetle çözülmesi için de gerçek bir fırsat olarak değerlendirilmelidir.
Genel Haciz Yoluyla İcra Takibinin Aşamaları
Takip Talebinin Hazırlanması
Fatura veya sözleşmeye dayanan ticari alacaklar için, yazılı bir mahkeme kararına (ilama) gerek olmadan doğrudan genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılabilir. Takip talebinde alacağın dayanağı (fatura numarası ve tarihi, sözleşme maddesi gibi), ana para tutarı, temerrüt tarihinden itibaren işleyen faiz ve varsa gecikme cezası gibi kalemler ayrı ayrı ve açık şekilde belirtilmelidir.
Takip talebinin eksiksiz ve tutarlı hazırlanması, borçlunun ilerleyen aşamada öne sürebileceği usule ilişkin itirazların önüne geçer. Özellikle faiz başlangıç tarihinin, sözleşmedeki veya faturadaki vade ile uyumlu olması, alacaklının pozisyonunu güçlendiren teknik bir ayrıntıdır.
Ödeme Emri ve Borçlunun 7 Günlük İtiraz Süresi
İcra dairesi, takip talebi üzerine borçluya bir ödeme emri gönderir; bu ödeme emrinde borcun 7 gün içinde ödenmesi, aksi halde mal varlığının haczedileceği bildirilir. Borçlunun, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yine 7 gün içinde icra dairesine itiraz etme hakkı vardır. Bu itiraz, genel haciz yolunda takibi kendiliğinden durdurur; bu, kambiyo senetlerine özgü yoldan (5 gün itiraz, sınırlı itiraz sebepleri, borca itirazın takibi durdurmaması) önemli ölçüde farklıdır.
Bu fark, ticari alacaklarda alacaklının, mümkünse yazılı ve kesin delillere (imzalı sözleşme, kabul edilmiş fatura) dayanan bir dosya hazırlamasının neden bu kadar önemli olduğunu gösterir; zira güçlü delillerle desteklenen bir alacak, itiraz halinde çok daha hızlı şekilde bertaraf edilebilir.
İtiraz Gelirse İzlenecek Yol
Borçlu itiraz ederse, alacaklının önünde iki temel seçenek vardır: icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını talep etmek veya (ticari alacaklarda önce arabuluculuğa başvurarak) genel mahkemede itirazın iptali davası açmak. İtirazın kaldırılması, alacağın imzası ikrar edilmiş bir belgeye veya kabul edilmiş bir faturaya dayandığı durumlarda nispeten hızlı sonuç verebilecek bir yoldur; itirazın iptali davası ise daha kapsamlı bir yargılama süreci gerektirir ancak icra inkâr tazminatı talep etme imkânı da sunar.
Hangi yolun izleneceği, elinizdeki delillerin niteliğine, itirazın içeriğine ve alacağın büyüklüğüne göre değişen stratejik bir tercihtir; bu kararın doğru verilmesi sürecin toplam süresini ve maliyetini doğrudan etkiler.
Ticari Defterlerin ve Faturaların İspat Gücü
Türk Ticaret Kanunu, usulüne uygun tutulan ticari defterlerin, taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda delil olarak kullanılabileceğini öngörür. Her iki tarafın da defterleri usulüne uygun tutmuşsa ve kayıtlar birbiriyle çelişmiyorsa, defter kayıtları güçlü bir delil oluşturur; bir tarafın defteri usulüne uygun değilse veya sadece bir tarafın lehine kayıt içeriyorsa, bu durum mahkemece farklı şekilde değerlendirilebilir.
Uygulamada mahkemeler, alacaklının defter kayıtlarını, kesilen faturaları, sevk irsaliyelerini, teslim tutanaklarını ve varsa e-posta yazışmalarını bir bütün olarak değerlendirir. Bu belgelerin düzenli ve tutarlı şekilde saklanması, olası bir yargılama sürecinde alacağın varlığının ve miktarının ispatını önemli ölçüde kolaylaştırır.
Bilirkişi incelemesi gerektiren dosyalarda, mahkemeye sunulacak defter ve belgelerin eksiksiz ve düzenli olması, incelemenin hem daha hızlı hem de alacaklı lehine daha isabetli sonuçlanmasını sağlar; bu nedenle ticari işletmelerin muhasebe kayıtlarını düzenli tutması, sadece vergisel değil, hukuki bir güvence de sağlar.
Faize İlişkin Özel Kurallar: Ticari Temerrüt Faizi
Ticari işlemlerde ödemelerin geç yapılması durumunda uygulanacak faize ilişkin özel bir mevzuat bulunur; bu mevzuat, ticari alacaklarda genel yasal faize kıyasla daha yüksek oranlarda temerrüt faizi talep edilmesine imkân tanır. Bu düzenlemenin amacı, ödemelerin geciktirilmesini caydırmak ve alacaklının ticari hayatta karşılaştığı finansman maliyetini bir ölçüde karşılamaktır.
Sözleşmede farklı bir faiz oranı kararlaştırılmışsa, bu oran genellikle geçerli kabul edilir; ancak sözleşmede faiz oranına ilişkin bir hüküm yoksa, kanunda öngörülen ticari temerrüt faizi oranı uygulanır. Bu oranlar dönemsel olarak güncellenebildiğinden, takip talebi hazırlanırken güncel oranın doğru tespit edilmesi, faiz hesaplamasının hatasız yapılması açısından önemlidir.
Yanlış hesaplanan bir faiz talebi, borçluya kısmi de olsa haklı bir itiraz zemini sunabilir; bu nedenle özellikle uzun süredir ödenmeyen, üzerinden aylar hatta yıllar geçmiş alacaklarda faiz hesaplamasının bir avukat veya mali müşavir desteğiyle doğrulanması önerilir.
Zamanaşımı: Ticari Alacaklarda Süre Ne Kadar?
Ticari alacaklarda zamanaşımı süresi, alacağın dayandığı ilişkinin türüne göre değişebilir; genel ticari alacaklar için Türk Borçlar Kanunu’ndaki genel zamanaşımı süreleri esas alınırken, bazı özel ilişkilerde (örneğin taşıma sözleşmeleri, sigorta sözleşmeleri) daha kısa özel zamanaşımı süreleri öngörülmüş olabilir.
Zamanaşımı süresinin işlemeye başladığı an, alacağın muaccel olduğu (talep edilebilir hale geldiği) tarihtir; ihtarname çekilmesi veya kısmi ödeme yapılması gibi bazı işlemler, zamanaşımını kesebilir ve süreyi yeniden başlatabilir. Bu nedenle uzun süredir tahsil edilememiş alacaklarda, zamanaşımının kesilip kesilmediğinin doğru tespiti, hukuki sürecin başında yapılması gereken önemli bir kontrol noktasıdır.
Zamanaşımına yakın alacaklarda vakit kaybetmeden hukuki sürecin başlatılması, alacağın zamanaşımına uğrayarak tahsil edilemez hale gelmesinin önüne geçer; bu tür dosyalarda hız, alacağın miktarı kadar önemli bir faktördür.
Avukatla Takibin Sağladığı Avantajlar
Ticari alacakların tahsili, faturanın kabul karinesinden dava şartı arabuluculuğa, ticari temerrüt faizinin doğru hesaplanmasından ticari defter delillerinin doğru sunulmasına kadar birçok teknik detay içerir. Bu detaylardan herhangi birinin gözden kaçırılması, hem sürecin uzamasına hem de tahsil edilebilecek tutarın azalmasına yol açabilir.
Özellikle çok sayıda ödenmeyen faturası bulunan işletmeler için, alacakların toplu olarak değerlendirilip önceliklendirilmesi (hangi dosyaların zamanaşımına yakın olduğu, hangi borçluların mal varlığının güçlü olduğu gibi) sistemli bir çalışma gerektirir. Bu tür bir çalışma, deneyimli bir avukatla yürütülen dosyalarda çok daha verimli sonuçlar verir.
Bu konuda bir dosyanız varsa, ödenmeyen faturalarınızı, sözleşmelerinizi ve varsa yazışmalarınızı bir araya getirip değerlendirmemiz, hem en hızlı tahsilat yolunun belirlenmesi hem de gelecekteki benzer sorunların önlenmesi açısından faydalı olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Fatura karşı tarafa hiç ulaşmadıysa ne olur? Faturanın kabul edilmiş sayılması için karşı tarafa usulüne uygun tebliğ edilmiş olması gerekir; tebliğ edilmediyse kabul karinesinden söz edilemez, bu durumda alacağın varlığı başka delillerle (sözleşme, teslim tutanağı) ispatlanmalıdır.
Doğrudan icra takibi mi başlatmalıyım, önce arabuluculuğa mı gitmeliyim? İcra takibi başlatmak için önceden arabuluculuğa gitme zorunluluğu yoktur; ancak takibe itiraz gelip dava açma ihtiyacı doğarsa, dava açmadan önce arabuluculuk sürecinin tüketilmesi gerekir.
Borçlu şirket unvanını değiştirdi veya adres değişikliği yaptı, takibi etkiler mi? Unvan veya adres değişikliği, şirketin hukuki kimliğini ortadan kaldırmaz; güncel ticaret sicili kayıtları üzerinden takip yine aynı tüzel kişiye karşı sürdürülebilir.
Bu konuda bir dosyanız mı var?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Kendi durumunuz hakkında değerlendirme yapılmasını istiyorsanız iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan · Turhan Hukuk & Danışmanlık · Ankara

Turhan Hukuk Danışmanlık bünyesinde hukuk uyuşmazlıklarında profesyonel destek sağlıyoruz. “Avukat Osman Turhan – Turhan Hukuk & Danışmanlık” olarak haklarınızı korumak için yargı süreçlerini titizlikle takip ediyoruz. Hukuki süreçleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan Kimdir?
Avukat Osman Turhan, Niğde Fen Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden fakülte ikincisi olarak 8 yüksek onur belgesiyle mezun olmuş bir hukukçudur. Almanya’nın Saarbrücken/Saarland kentinde bir hukuk bürosunda, avukatlık stajı yapmıştır. Yerli ve uluslararası pek çok sempozyumda delege olarak yer almıştır. Halen Ankara 2 Nolu Barosunda Parlamento Komisyonu üyesi olup aynı zamanda Avukat Hakları Merkezi üyeliği görevini yapmaktadır. Ayrıca akademik çalışmalarını sürdüren Turhan, Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans programına devam etmektedir. Turhan Hukuk & Danışmanlık bünyesinde faaliyet gösteren Turhan; şirket danışmanlıkları, dava süreçleri, icra takipleri, sözleşme hazırlama, ceza davaları, vergi davaları ve hukuki savunma alanlarında aktif olarak çalışmaktadır. Uluslararası hukuk deneyimi kapsamında Almanya’da pratik tecrübe kazanmıştır.
FAYDALI LİNKLER:
–

Yorumlar
“Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? Fatura ve Sözleşmeden Doğan Borçlarda İcra Süreci” ögesine 4 yanıt
[…] Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? Fatura ve Sözleşmeden Doğan Borçlarda İcra Süreci […]
[…] Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? Fatura ve Sözleşmeden Doğan Borçlarda İcra Süreci […]
[…] Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? Fatura ve Sözleşmeden Doğan Borçlarda İcra Süreci […]
[…] Ticari Alacak Nasıl Tahsil Edilir? Fatura ve Sözleşmeden Doğan Borçlarda İcra Süreci […]