1. ŞİRKETLER HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER

I. ŞİRKET KAVRAMI

Şirket kavramı, Arapça kökenli “şirk” kelimesinden gelir ve Türkçede “ortaklık” anlamına gelir. Dolayısıyla “adi ortaklık” veya “anonim ortaklık” gibi ifadelerde esasen ortaklıktan bahsedilir.

Kişiler, çoğunlukla güç birliği ve sermaye birliği sağlamak amacıyla şirket kurarlar. Örneğin; bir kişi iş fikrine sahip olup yeterli sermayesi olmadığında, sermayesi bulunan başka bir kişiyle birleşerek ortaklık kurabilir. Bu durum, bireysel girişimlere kıyasla ekonomik ve kurumsal açıdan avantaj sağlar.

Tüzel kişiliğe sahip şirketler, daha kurumsal bir yapıya sahip oldukları için işletmenin nesiller boyu sürdürülebilirliği açısından da önemlidir. Ancak şirketler, bazı durumlarda kötü niyetle veya hukuka aykırı amaçlarla (örneğin dolandırıcılık) da kurulabilmektedir. Bu tür yapılar, hukukun dolanılması kapsamında değerlendirilir.

Sözleşme Türleri

• Değişim Sözleşmeleri: Satım, kira sözleşmeleri.
• İş Görme Sözleşmeleri: Hizmet, vekâlet sözleşmeleri.
• Birleşme Sözleşmeleri: Dernek ve şirket sözleşmeleri.

Birden fazla kişinin ortak bir proje veya amaç için bir araya gelmesi nedeniyle şirket sözleşmesi birleşme sözleşmesi niteliği taşır.

Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) şirketin genel tanımı yer almaz. Bu tanım Türk Borçlar Kanunu’nda (TBK) yapılmıştır; zira şirket, hukuki niteliği itibarıyla bir sözleşmedir. Şirket kavramı yalnızca anonim veya limited şirketlerle sınırlı değildir; çok daha geniş bir hukuki çerçeveyi ifade eder.

TBK m. 620’ye göre:

“İki veya daha fazla kimsenin, ortak bir amaca ulaşmak için emek veya mallarını birleştirmeyi taahhüt ettikleri sözleşmeye şirket sözleşmesi denir.”

Bu tanım, şirketin en genel ve temel tanımıdır.

---

II. ŞİRKETİN UNSURLARI

Bir yapının “şirket” sayılabilmesi için belirli unsurları taşıması gerekir. TBK m. 620’deki tanımdan hareketle bu unsurlar şunlardır:

1. Şahıs Unsuru (Kişi Unsuru)
2. Müşterek Amaç Unsuru
3. Sermaye Unsuru
4. Sözleşme Unsuru
5. Affectio Societatis (Ortak Amaç İçin Faal Katılım)

1. Şahıs Unsuru

Bir şirketin kurulabilmesi için en az iki kişi gereklidir. Bu kişiler gerçek ya da tüzel kişi olabilir. Kanunda azami ortak sayısı belirtilmemiştir; dolayısıyla teorik olarak binlerce ortaklı şirket kurulabilir.
Ancak bazı şirket türlerinde, tek ortaklı yapılar da mümkündür (örneğin tek pay sahipli anonim veya limited şirketler).
Tüzel kişiler —örneğin belediye, dernek, vakıf veya başka bir şirket— de şirket ortağı olabilir.

Örnek: Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin ortağı olduğu BELKO Air bir anonim şirkettir.

2. Ortak Amaç Unsuru

Şirketin kurulmasındaki temel unsur ortak amaçtır. Bu amacın iktisadi nitelikte olması gerekir; aksi halde şirket, dernek ile karıştırılabilir.
Derneklerin amacı manevi ve sosyal, şirketlerin amacı ise iktisadi menfaat sağlamaktır.
Burada dikkat edilmesi gereken, şirketin amacı ile konusunun karıştırılmamasıdır:

• Amaç: Kazanç paylaşmaktır.
• Konu: Bu kazancı sağlamak için yürütülen faaliyettir (örneğin turizm, inşaat, üretim).

TBK m. 27 uyarınca;

“Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı ya da konusu imkânsız sözleşmeler kesin hükümsüzdür.”

Bu nedenle, hukuka veya ahlaka aykırı amaçlarla (örneğin insan ticareti, uyuşturucu ticareti) şirket kurulamaz.

3. Sermaye Unsuru

TBK’daki “emek veya mallarını birleştirme” ifadesi sermaye unsurunu açıklar. Sermaye ikiye ayrılır:

• Şahsi Sermaye: Kişinin bilgi, tecrübe, itibar veya müşteri çevresi gibi parasal değeri doğrudan ölçülemeyen unsurlardır.
• Nakdi Sermaye: Para veya parasal değeri ölçülebilen ayınlardır (örneğin taşınmaz, araç, patent, marka, alacak hakkı, alan adı).

Şirketin kurulması için sermayenin taahhüt edilmesi yeterlidir; fiilen ödenmesi şart değildir. Sermaye borcu, şirkete karşı doğar.

4. Sözleşme Unsuru

Şirket, hukuken bir sözleşmedir ve taraflar arasında karşılıklı irade beyanlarıyla kurulur.
Adi şirketler bakımından herhangi bir şekil şartı aranmaz; sözlü olarak dahi kurulabilir.
Ancak tüzel kişiliği olan şirketlerde yazılı şekil zorunludur.
Diğer sözleşmelerden farklı olarak şirket sözleşmesinde tarafların menfaatleri aynı yöndedir; çünkü ortak amaç kazanç paylaşımıdır.

5. Affectio Societatis (Ortak Amaç İçin Faal Katılım)

Roma Hukuku’ndan beri kabul edilen bu unsur, ortakların ortak amaca aktif katılım iradesini ifade eder.
Halka açık anonim şirketlerde bu unsur zayıflamış olsa da, şirketi benzer sözleşmelerden (örneğin kâr paylı ödünç sözleşmesi) ayıran önemli bir ölçüttür.

---

III. ŞİRKETLERİN SINIFLANDIRILMASI

1. Düzenlendikleri Kanuna Göre

• TBK’da düzenlenen: Adi Şirket
• TTK’da düzenlenen: Kollektif, Komandit, Anonim ve Limited Şirket
• Diğer Kanunlarda düzenlenen: Kooperatif Şirket

(Bankalar ve sigorta şirketleri özel kanunlara tabidir; ancak şirket yapısı bakımından genellikle anonim şirket olarak kurulur.)

2. Tüzel Kişiliği Bulunup Bulunmamasına Göre

• Tüzel kişiliği olmayan: Adi Şirket
• Tüzel kişiliği olan: Kollektif, Komandit, Anonim, Limited ve Kooperatif Şirketler

Tüzel kişiliği olmayan adi şirketlerde hak, borç, dava ve taraf ehliyeti ortaklara aittir.
Tüzel kişiliği olan şirketlerde ise bu ehliyetler doğrudan şirkete aittir.

Tüzel kişiliği kazanan ticaret şirketleri, ticaret siciline tescille tacir sıfatı elde eder.

3. Ortaklarının Konumuna Göre

• Şahıs Şirketleri: Adi, Kollektif ve Adi Komandit Şirket
• Sermaye Şirketleri: Anonim, Limited ve Paylı Komandit Şirket

Kooperatifler, 6102 sayılı TTK’da ne şahıs ne de sermaye şirketi olarak kabul edilmiştir; “nev’i şahsına münhasır bir şirket türü”dür.

Anahtar Kelimeler:
Şirketler hukuku, Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, şirket kavramı, adi şirket, ticaret şirketleri, anonim şirket, limited şirket, kollektif şirket, komandit şirket, kooperatif, şirketin unsurları, şahıs unsuru, müşterek amaç, sermaye unsuru, sözleşme unsuru, affectio societatis, ortaklık ilişkisi, sermaye taahhüdü, tüzel kişilik, şirket sözleşmesi, iktisadi amaç, kazanç paylaşımı, şirketin konusu, ticari işletme, tacir sıfatı, TBK m. 620, TTK m. 27, tüzel kişiliğin sonuçları, şirketlerin sınıflandırılması, şahıs şirketi, sermaye şirketi, hukuki yapı, Türk hukuku.

“Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.”