Anonim şirketin kuruluş süreci, Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri çerçevesinde şekillenmektedir. Kuruluş, bir dizi hukuki işlemin tamamlanmasıyla gerçekleşir ve şirket, ticaret siciline tescil edilmesiyle tüzel kişilik kazanır. Aşağıda, anonim şirketin kuruluş türleri ve aşamaları ayrıntılı olarak incelenmiştir.
1. Kuruluş Türleri
a) Nakdi Kuruluş
Nakdi kuruluşta, ortaklar sadece para sermaye taahhüdünde bulunurlar. Bu kuruluş türünde sermaye, tamamen nakit olarak ödenir ve pay sahipleri, taahhüt ettikleri sermaye tutarını belirlenen sürede şirkete ödemekle yükümlüdür.
b) Mevsuf (Ayni) Kuruluş
Mevsuf kuruluşta, ortaklar sermaye olarak para dışında ekonomik değeri olan menkul veya gayrimenkul malları şirkete taahhüt ederler. Burada en önemli husus, ayni sermayenin değerinin doğru biçimde belirlenmesidir.
Bu durumda TTK m. 343 hükmü uyarınca, sermaye olarak konulan ayni değerler için şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından bilirkişi atanarak değer tespiti yapılır. Bilirkişi raporunda, kullanılan değerleme yöntemleri, sermaye olarak konulan malların gerçekliği, geçerliliği, tahsil edilebilirliği ve tam değeri gerekçeli biçimde belirtilir.
TTK m. 343: “Konulan ayni sermaye ile kuruluş sırasında devralınacak işletmelere ve ayınlara, şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilir… Mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir.”
Bu sistem, sermayenin yapay biçimde yüksek gösterilmesini önlemek amacıyla öngörülmüştür.
2. Kuruluşun Aşamaları
A. Ana Sözleşmenin Hazırlanması
Kuruluş sürecinin ilk adımı, TTK m. 339’a uygun şekilde şirket esas sözleşmesinin hazırlanmasıdır. Ana sözleşmede bulunması zorunlu unsurlar şunlardır:
- Şirketin ticaret unvanı (TTK 339/2-a),
- Faaliyet konusu ve merkezi,
- Kurucuların kimliği, sermaye taahhütleri ve toplam sermaye miktarı,
- Payların itibari değeri, pay türü (nama veya hamiline yazılı),
- Yönetim kurulu üyeleri,
- Genel kurulun toplantıya çağrı usulü (TTK 339/2-h, i),
- Hesap dönemi (genellikle “1 Ocak – 31 Aralık”).
Bu unsurlardan birinin eksik olması hâlinde, ticaret sicili müdürlüğü sözleşmeyi tescil etmez ve anonim şirket tüzel kişilik kazanamaz. Ayrıca TTK m. 340 uyarınca, sözleşmeye eklenecek hükümlerin emredici hukuk kurallarına aykırı olmaması gerekir.
B. Kurucu İmzaları ve Noter Onayı
Esas sözleşme hazırlandıktan sonra kurucular tarafından imzalanır ve noter onayından geçirilir. Ancak, esas sözleşmenin ticaret sicili müdürlüğü huzurunda imzalanması hâlinde noter onayına gerek yoktur. Bu uygulama, kuruluş masraflarını azaltmak ve süreci kolaylaştırmak amacıyla benimsenmiştir.
C. Ön Anonim Şirket (TTK m. 335)
Noter onayı alınmış ancak henüz ticaret siciline tescil edilmemiş anonim şirket, “ön anonim şirket” olarak adlandırılır. Bu aşamada tüzel kişilik henüz kazanılmamıştır.
TTK m. 335’in gerekçesine göre, ön anonim şirket adi şirket değildir, ancak Türk Borçlar Kanunu m. 620/II uyarınca, “kanunda öngörülen kuruluş aşamalarını tamamlamamış ticaret şirketleri adi ortaklık hükümlerine tabi sayılır.” Dolayısıyla uygulamada ön anonim şirketin hukuki niteliği adi ortaklığa benzer.
Ön anonim şirket kavramı, Alman hukukundan alınmıştır. Almanya’da anonim şirket kuruluşu uzun sürdüğünden, tescil öncesi sürede ortakların işlem yapabilmesi için bu statü düzenlenmiştir. Türk hukukunda ise bu kavramın işlevsel bir karşılığı bulunmamaktadır.
D. Gerekiyorsa Ticaret Bakanlığı İzni
2003 yılına kadar tüm anonim şirketlerin kuruluşu Sanayi ve Ticaret Bakanlığı iznine tabiydi. Günümüzde bu zorunluluk kaldırılmış, yalnızca belirli sektörlerde faaliyet gösterecek anonim şirketler için izin şartı korunmuştur.
2012 tarihli tebliğ uyarınca, aşağıdaki anonim şirket türlerinin kuruluşu Ticaret Bakanlığı iznine tabidir:
- Bankalar (Bankacılık Kanunu),
- Katılım Bankaları,
- Finansal Kiralama Şirketleri,
- Faktöring Şirketleri,
- Yatırım Ortaklıkları,
- Sigorta Şirketleri,
- Döviz Büfesi İşleten Şirketler,
- Umumi Mağazacılık Şirketleri (depo ve antrepo işletmeleri),
- Bağımsız Denetim Firmaları,
- Halka Açık Anonim Şirketler (SPK’ya tabi şirketler),
- Holdingler.
Bu şirketlerden bazıları için yalnızca Ticaret Bakanlığı izni değil, diğer düzenleyici kurumların izni de gerekir:
- Bankalar için BDDK,
- Halka açık anonim ortaklıklar için SPK,
- Sigorta şirketleri için Hazine ve Maliye Bakanlığı,
- Rekabet Kurulu ve diğer özel düzenleyici kurumlar belirli durumlarda yetkilidir.
Bu şirketlerin asgari sermaye tutarları da farklılık göstermektedir.
Örneğin:
- Anonim şirket: 50.000 TL
- Sigorta şirketi: 500.000 TL
- Banka: 30.000.000 TL
Bu tutarlar, ilgili sektörün niteliğine ve yasal düzenlemelere göre değişmektedir.
E. Tescil ve İlan
Anonim şirketin ticaret siciline tescili ile tüzel kişilik kazanması TTK m. 355/1 hükmüyle düzenlenmiştir.
“Şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır.”
Tescil süresi 30 gündür.
- Bakanlık iznine tabi olmayan şirketlerde, süre noter onay tarihinden itibaren,
- Bakanlık iznine tabi olanlarda ise izin tarihinden itibaren başlar.
Tescille birlikte tüzel kişiliğe sahip anonim şirket kurulmuş olur ve daha önceki “ön anonim şirket” kendiliğinden sona erer.
Sonuç
Anonim şirketin kuruluşu, bir dizi hukuki aşamanın tamamlanmasını gerektiren ciddi bir süreçtir. Kuruluşta yapılan hata veya eksiklikler, şirketin tüzel kişilik kazanmasını engelleyebilir. Bu nedenle kuruluş aşamalarında TTK hükümlerine titizlikle uyulması büyük önem taşır.
Anahtar Kelimeler
Anonim şirket kuruluşu, anonim şirket türleri, nakdi kuruluş, mevsuf kuruluş, TTK 343, TTK 339, ön anonim şirket, anonim şirketin tescili, Ticaret Bakanlığı izni, ticaret sicili, anonim şirket esas sözleşmesi, Türk Ticaret Kanunu, anonim şirket sermayesi, anonim şirket tüzel kişiliği.
Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.
Bir Cevap Yazın