İnternetten indirdiğiniz bir şablonla ya da yıllar önce hazırlanmış bir sözleşmeyle çalışanlarınızı işe alıyorsunuz. Sözleşme imzalanıyor, işe başlanıyor, her şey yolunda görünüyor — ta ki bir uyuşmazlık çıkana kadar. O noktada, sözleşmenizde eksik veya belirsiz bırakılmış bir madde, davanın kaderini doğrudan belirleyebilir. Bu yazıda, iş sözleşmenizde bulunmadığında işvereni ciddi risk altında bırakan 5 kritik maddeyi, bu maddelerin nasıl doğru şekilde kaleme alınması gerektiğini ve eksikliğin somut sonuçlarını ele alıyoruz.

İş Sözleşmenizde Bu 5 Madde Yoksa Riske Açıksınız
İçindekiler
- Neden Hazır Bir Şablon Yeterli Değil?
- 1. Fazla Mesai Maddesi
- 2. Rekabet Yasağı ve Gizlilik Maddesi
- 3. Fikri Mülkiyet ve İş Ürünü Devri Maddesi
- 4. Deneme Süresi Maddesi
- 5. Eğitim Masrafı / Cezai Şart Maddesi
- Bu Maddeler Yoksa Ne Risk Altındasınız?
- Sık Yapılan Hatalar
- Sık Sorulan Sorular
- İlgili Yazılar
Neden Hazır Bir Şablon Yeterli Değil?
İnternetten alınan genel şablonlar, her işyerinin ve her pozisyonun kendine özgü risklerini yansıtmaz. Bir yazılım şirketinde fikri mülkiyet maddesi hayati önemdeyken, bir üretim işletmesinde fazla mesai düzenlemesi öne çıkabilir. Sözleşmenizin, işletmenizin gerçek risk profiline göre hazırlanmış olması, ileride yaşanacak uyuşmazlıklarda sizi önemli ölçüde korur.
1. Fazla Mesai Maddesi
Yargıtay’ın Baktığı Kriterler
“Fazla mesai ücreti maaşa dahildir” şeklindeki genel bir ifade, tek başına işvereni korumaz. Yargıtay kararlarında, bu tür maddelerin geçerli sayılabilmesi için maaşa dahil edilen fazla mesai süresinin makul bir sınırla (örneğin yıllık belirli bir saat sınırıyla) somutlaştırılmış olması aranır; sınırsız ve belirsiz bir “dahildir” ifadesi, işçi lehine yorumlanabilir.
Doğru Madde Nasıl Yazılır?
Sözleşmede, işin niteliği gereği ortaya çıkması muhtemel fazla çalışma süresinin yıllık üst sınırının belirtilmesi ve bu sınırı aşan çalışmalar için ayrıca ücret ödeneceğinin açıkça düzenlenmesi, hem işçiye şeffaflık sağlar hem de işvereni belirsizlikten kaynaklanan alacak davalarından önemli ölçüde korur.
2. Rekabet Yasağı ve Gizlilik Maddesi
Rekabet Yasağının Geçerlilik Şartları
İş sözleşmesi sona erdikten sonra çalışanın rakip bir işletmede çalışmasını veya kendi işini kurmasını sınırlayan rekabet yasağı maddesi, TBK’da düzenlenen sınırlara (süre, yer ve konu bakımından makul ölçü) uygun olmalıdır. Aşırı geniş kapsamlı ve süresiz bir rekabet yasağı, mahkeme tarafından kısmen veya tamamen geçersiz sayılabilir.
Gizlilik Maddesinin Kapsamı
Müşteri listeleri, fiyatlandırma stratejileri, teknik bilgiler gibi işletmenize özgü bilgilerin gizliliğini koruyan bir madde olmadan, eski bir çalışanın bu bilgileri rakiplerle paylaşması halinde elinizdeki hukuki dayanak zayıf kalır. Gizlilik maddesinin, hangi bilgilerin gizli sayıldığını ve ihlal halinde uygulanacak yaptırımı somut şekilde tanımlaması önemlidir.
3. Fikri Mülkiyet ve İş Ürünü Devri Maddesi
Bu Madde Neden Kritik?
Çalışanınızın iş süresince ürettiği yazılım, tasarım, metin, buluş gibi fikri ürünlerin mülkiyetinin işverene ait olduğunu açıkça düzenlemeyen bir sözleşme, özellikle yazılım ve tasarım ağırlıklı işletmeler için ciddi bir boşluk yaratır.
Madde Olmazsa Ne Olur?
Fikri mülkiyet devri açıkça düzenlenmemişse, iş ilişkisi sona erdiğinde çalışanın ürettiği eserler veya buluşlar üzerindeki hakların kime ait olduğu tartışmalı hale gelebilir; bu da işletmenizin en değerli varlıklarından birinin mülkiyetini riske atar.
4. Deneme Süresi Maddesi
Deneme Süresinin Sınırları
İş Kanunu, deneme süresinin azami süresini sınırlar; sözleşmede bu süre açıkça belirtilmemişse veya kanuni sınırı aşacak şekilde düzenlenmişse, deneme süresine bağlı kolaylaştırılmış fesih hakkınızı kaybedebilirsiniz.
Deneme Süresinde Fesih Kolaylığı
Deneme süresi içinde taraflar, bildirim süresine ve tazminata gerek olmaksızın sözleşmeyi feshedebilir. Bu maddenin sözleşmede net biçimde yer alması, işe uyum sağlayamayan bir çalışanla ilişkiyi düşük maliyetle sonlandırabilmenizi sağlar.
5. Eğitim Masrafı / Cezai Şart Maddesi
Cezai Şartın Geçerlilik Şartları
İşletmenizin çalışana özel bir eğitim yatırımı yaptığı durumlarda, belirli bir süre içinde işten ayrılması halinde eğitim masrafının geri ödenmesini öngören bir cezai şart maddesi düşünülebilir. Ancak bu maddenin geçerli olabilmesi için karşılıklılık ilkesine uygun, makul ve ölçülü olması gerekir.
Tek Taraflı Cezai Şartın Riski
Sadece işçiyi bağlayan, işvereni herhangi bir yükümlülük altına sokmayan tek taraflı cezai şart maddeleri, mahkemelerce dengesiz bulunup geçersiz sayılma riski taşır. Maddenin, iki tarafı da makul ölçüde bağlayacak şekilde kurgulanması, geçerliliğini güçlendirir.
Bu Maddeler Sözleşmenizde Yoksa Ne Risk Altındasınız?
Bu beş maddenin eksikliği tek başına dava kaybettirmez, ama bir uyuşmazlık çıktığında ispat yükünü ve yorumu işveren aleyhine çevirebilir. Fazla mesai alacağı davalarında belirsizlik işçi lehine yorumlanır; rekabet ve gizlilik ihlallerinde elinizde sözleşmesel dayanak olmaz; fikri mülkiyet tartışmalarında mülkiyet iddianız zayıflar; deneme süresi belirsizse kolaylaştırılmış fesih hakkınızı kaybedersiniz; cezai şart yoksa eğitim yatırımınızı geri alma imkânınız ortadan kalkar.
Sık Yapılan Hatalar
- İnternetten indirilen genel şablonu hiç uyarlamadan kullanmak
- “Ücrete dahildir” gibi belirsiz ifadelerle fazla mesaiyi düzenlemek
- Rekabet yasağını süre/yer/konu sınırı koymadan çok geniş tutmak
- Fikri mülkiyet devrini hiç düzenlememek
- Cezai şartı yalnızca işçi aleyhine, tek taraflı kurgulamak
Sık Sorulan Sorular
Mevcut sözleşmelerimi bu maddeler yokken imzalattıysam ne yapmalıyım? Mevcut çalışanlarla ek protokol veya sözleşme güncellemesi yoluyla eksik maddeleri sonradan eklemek mümkündür; ancak bu değişikliğin usulüne uygun yapılması gerekir.
Her pozisyon için aynı 5 madde mi gereklidir? Hayır, pozisyonun niteliğine göre ağırlık değişir; örneğin saha çalışanında fazla mesai maddesi, yazılımcıda fikri mülkiyet maddesi öne çıkar.
Rekabet yasağı maddesi her durumda geçerli midir? Hayır, kanunda öngörülen süre, yer ve konu sınırlarını aşan rekabet yasağı maddeleri kısmen veya tamamen geçersiz sayılabilir.
İlgili Yazılar
- Yazılım Şirketi Avukatlığı: Kodlarınızı Hukuki Zırhla Koruyun
- Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır ve Talep Edilir?
- Bir Çalışanınızı İşten Çıkardınız, Şimdi Ne Olur?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki değerlendirme yerine geçmez. Dosyanıza özgü değerlendirme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu konuda bir dosyanız mı var?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Kendi durumunuz hakkında değerlendirme yapılmasını istiyorsanız iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan · Turhan Hukuk & Danışmanlık · Ankara

Turhan Hukuk Danışmanlık bünyesinde hukuk uyuşmazlıklarında profesyonel destek sağlıyoruz. “Avukat Osman Turhan – Turhan Hukuk & Danışmanlık” olarak haklarınızı korumak için yargı süreçlerini titizlikle takip ediyoruz. Hukuki süreçleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan Kimdir?
Avukat Osman Turhan, Niğde Fen Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden fakülte ikincisi olarak 8 yüksek onur belgesiyle mezun olmuş bir hukukçudur. Almanya’nın Saarbrücken/Saarland kentinde bir hukuk bürosunda, avukatlık stajı yapmıştır. Yerli ve uluslararası pek çok sempozyumda delege olarak yer almıştır. Halen Ankara 2 Nolu Barosunda Parlamento Komisyonu üyesi olup aynı zamanda Avukat Hakları Merkezi üyeliği görevini yapmaktadır. Ayrıca akademik çalışmalarını sürdüren Turhan, Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans programına devam etmektedir. Turhan Hukuk & Danışmanlık bünyesinde faaliyet gösteren Turhan; şirket danışmanlıkları, dava süreçleri, icra takipleri, sözleşme hazırlama, ceza davaları, vergi davaları ve hukuki savunma alanlarında aktif olarak çalışmaktadır. Uluslararası hukuk deneyimi kapsamında Almanya’da pratik tecrübe kazanmıştır.
FAYDALI LİNKLER:
–

Bir yanıt yazın