Türk vatandaşlığı hukuku, devlet ile birey arasındaki siyasi ve hukuki bağı düzenleyen temel alanlardan biridir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (Bundan sonra Kanun olarak bahsedilecek), bu bağın nasıl kurulacağını, yani vatandaşlığın nasıl kazanılacağını detaylı bir şekilde hüküm altına almıştır.

Bu yazımızda, 5901 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde; doğumla, evlilikle, sonradan başvuruyla veya istisnai yollarla Türk vatandaşlığının nasıl kazanılacağını inceleyeceğiz.

1. Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır?

Kanunun 5. maddesine göre Türk vatandaşlığı iki temel yolla kazanılır:

1. Doğumla kazanılan vatandaşlık
2. Sonradan kazanılan vatandaşlık

2. Doğumla Kazanılan Vatandaşlık (Asli Kazanım)

Doğumla kazanılan vatandaşlık, doğum anından itibaren hüküm ifade eder ve “Soy Bağı” veya “Doğum Yeri” esasına göre kendiliğinden gerçekleşir.

• Soy Bağı Esası (Madde 7): Türkiye içinde veya dışında doğmuş olmanız fark etmeksizin; anneniz veya babanız Türk vatandaşı ise doğan çocuk Türk vatandaşıdır.
  • Ana veya babadan yalnız birinin Türk vatandaşı olması yeterlidir.
  • Eğer baba Türk, anne yabancı ise ve evlilik birliği dışında doğum gerçekleşmişse; babayla soy bağının hukuken kurulması (tanıma, babalık davası vb.) şartıyla çocuk vatandaşlığı kazanır.
• Doğum Yeri Esası (Madde 8): Türkiye’de doğan ancak yabancı anne ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan (vatansız kalan) çocuklar, doğumdan itibaren Türk vatandaşı sayılır. Ayrıca Türkiye’de bulunmuş çocuk, aksi ispat edilmedikçe Türkiye’de doğmuş kabul edilir.

3. Sonradan Kazanılan Vatandaşlık

Doğumla Türk vatandaşı olmayan yabancılar, belirli şartları sağlamaları halinde yetkili makam kararı, evlat edinilme veya seçme hakkı ile vatandaşlık kazanabilirler.

A. Genel Yolla Kazanım (Başvuru Şartları)

Kanunun 11. maddesi uyarınca, bir yabancının Türk vatandaşlığına başvurabilmesi için şu şartları taşıması gerekir:

• Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.
• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz 5 yıl ikamet etmek.
• Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek (mülk edinme, ticaret yapma vb.).
• Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak.
• İyi ahlak sahibi olmak.
• Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek.
• Geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak.
• Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak.

B. İstisnai Olarak Vatandaşlık Kazanılması (Madde 12)

Milli güvenlik ve kamu düzenine engel hali bulunmayan bazı özel durumdaki yabancılar, ikamet süresine bakılmaksızın Cumhurbaşkanı kararı ile Türk vatandaşlığına alınabilirler:

• Türkiye’ye sanayi tesisi getirenler.
• Bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel veya sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçenler.
• Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve eşleri/çocukları.
• Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler veya göçmenler.

C. Evlenme Yoluyla Vatandaşlık Kazanılması (Madde 16)

En çok merak edilen konulardan biri evliliktir. Kanun açıkça belirtir ki; bir Türk vatandaşı ile evlenmek kişiye doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz.

Ancak, bir Türk vatandaşı ile en az 3 yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancılar vatandaşlık için başvurabilir. Başvurucularda şu şartlar aranır:

• Aile birliği içinde yaşamak.
• Evlilik birliği ile bağdaşmayacak faaliyetlerde (örneğin fuhuş vb.) bulunmamak.
• Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bir hali olmamak.

Önemli Not: Başvurudan sonra Türk vatandaşı eş vefat ederse, “aile birliği içinde yaşama” şartı aranmaz.

D. Evlat Edinilme İle Kazanım (Madde 17)

Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan (18 yaş altı) kişi, kamu düzenine engel bir hali yoksa karar tarihinden itibaren vatandaşlığı kazanır.

4. Yeniden Kazanma Hakkı

Daha önce Türk vatandaşı olup izinle vatandaşlıktan çıkanlar (Mavi Kartlılar) veya seçme hakkını kullanmayarak vatandaşlığı kaybedenler, Türkiye’de ikamet etme süresine bakılmaksızın Bakanlık kararı ile yeniden vatandaşlığa alınabilirler (Madde 13).

Özetle

Türk vatandaşlığının kazanılması, 5901 sayılı Kanun ile sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Yetkili makam kararı ile kazanılan vatandaşlık, eşin vatandaşlığına doğrudan tesir etmez ancak velayeti kendisinde bulunan çocuklar, diğer eşin muvafakati ile vatandaşlığı kazanabilirler (Madde 20). Süreçlerin yönetimi ve başvuruların reddedilmemesi adına hukuki prosedürlerin doğru takip edilmesi elzemdir.

---

Anlatım

Bu makalede ele alınan konular, internet aramalarında sıklıkla; Türk vatandaşlığı başvurusu nasıl yapılır, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu maddeleri, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanma şartları, istisnai vatandaşlık başvurusu ve yatırım yoluyla vatandaşlık, doğumla kazanılan vatandaşlık hakları, soy bağı ile vatandaşlık, yabancıların Türk vatandaşı olması, vatandaşlık için ikamet süresi hesaplama, yeniden vatandaşlığa alınma ve vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu gibi terimlerle ifade edilmektedir. Ayrıca evlat edinilme yoluyla vatandaşlık ve Turkuaz Kart sahiplerinin vatandaşlık hakları da bu kapsamda değerlendirilmektedir.

---

Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.