1. Genel Çerçeve

Türk Ticaret Kanunu (TTK) anonim şirketin kuruluşunu sıkı şekil şartlarına bağlamıştır. Kanun koyucu, bir işlemin geçerli olabilmesi için belirli kurucu unsurları öngörmüşse, bu unsurların eksikliği halinde işlem geçersiz olur. Bu durumda yaptırım, genellikle yokluk veya butlan olarak karşımıza çıkar. Ancak anonim şirket kuruluşu söz konusu olduğunda, TTK m. 353 hükmüyle özel bir istisna getirilmiştir.

2. TTK m. 353 Hükmünün İçeriği ve Amacı

TTK m. 353/1’e göre:

“Anonim şirketin butlanına veya yokluğuna karar verilemez. Ancak, şirketin kurulmasında kanun hükümlerine aykırı hareket edilmek suretiyle, alacaklıların, pay sahiplerinin veya kamunun menfaatleri önemli bir şekilde tehlikeye düşürülmüş veya ihlal edilmiş olursa, yönetim kurulunun, Ticaret Bakanlığının, ilgili alacaklının veya pay sahibinin istemi üzerine şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince şirketin feshine karar verilir.”

Bu düzenleme, anonim şirketin tüzel kişiliğini koruma amacı taşımaz. Esas amaç, şirketle işlem yapan üçüncü kişilerin güvenliğini sağlamaktır. Çünkü ticaret hayatında hiç kimse, işlem yaptığı şirketin tescilinin veya kuruluş belgelerinin geçerliliğini araştırmaz. Bu nedenle, tescil edilmiş bir anonim şirketin yok veya batıl sayılması, üçüncü kişilerin ciddi hak kayıplarına uğramasına yol açabilir.

3. Kuruluş Eksikliklerinin Hukuki Sonucu

Kuruluş işlemlerinde kanuna aykırılık veya eksiklik bulunması hâlinde şirketin butlanına veya yokluğuna karar verilemez. Bunun yerine, kanun önemli bir istisna öngörmüştür:
Eğer bu aykırılıklar alacaklıların, pay sahiplerinin veya kamunun menfaatlerini ciddi şekilde tehlikeye düşürüyorsa, anonim şirketin feshine karar verilebilir. Bu fesih, geçmişe etkili değil; ileriye yönelik (ex nunc) bir sonuç doğurur. Böylece, şirketin geçmişte yaptığı işlemler korunmuş olur.

4. Dava Süresi ve Hak Düşürücü Nitelik

TTK m. 353/4 hükmü uyarınca:

“Davanın, şirketin tescil ve ilanından itibaren üç aylık hak düşürücü süre içinde açılması şarttır.”

Bu üç aylık süre hak düşürücü niteliktedir; dolayısıyla mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır. Süre geçtikten sonra fesih davası açılamaz. Bu durumda, “ticaret siciline tescilin düzeltici etkisi” devreye girer. Yani, kuruluşunda eksiklikler bulunan bir anonim şirket, üç aylık sürede dava açılmaması halinde artık geçerli ve sağlıklı bir tüzel kişilik haline gelir.

5. Eksikliklerin Giderilmesi ve Hâkimin Takdir Yetkisi

TTK m. 353/2’ye göre:

“Eksikliklerin giderilebilmesi, esas sözleşmeye veya kanuna aykırı hususların düzeltilebilmesi için mahkeme süre verebilir.”

Dolayısıyla, fesih davası açılmış olsa dahi, mahkeme hemen fesih kararı vermek zorunda değildir. Hâkim, şirketin eksiklikleri gidermesi için süre verebilir. Bu durum, hem şirketin hem de pay sahiplerinin menfaatini koruyan bir denge mekanizması niteliğindedir.

6. Sonuç

Anonim şirketin kuruluşundaki eksiklikler, diğer hukuki işlemlerden farklı olarak yokluk veya butlan sonucunu doğurmaz. TTK m. 353 hükmüyle getirilen bu istisna, üçüncü kişilerin güvenini ve ticaret hayatının istikrarını sağlamayı amaçlamaktadır. Ancak, eksikliklerin menfaat ihlaline yol açması halinde mahkeme tarafından fesih kararı verilebilir. Üstelik bu dava, hak düşürücü nitelikteki üç aylık süre içinde açılmalıdır.

---

Anahtar Kelimeler

Anonim şirket kuruluşu, TTK m. 353, anonim şirket feshi, kuruluş eksiklikleri, yokluk ve butlan farkı, ticaret siciline tescilin düzeltici etkisi, anonim şirketin tüzel kişiliği, fesih davası, hak düşürücü süre, hâkimin takdir yetkisi, Türk Ticaret Kanunu, şirket hukuku.

---

Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.