Traktör devrilmeleri, tarım ilacı zehirlenmeleri, ağaçtan ve yüksekten düşmeler, işçi taşıyan araç kazaları… Tarım işçisi iş kazası ülkemizde sık yaşanan, ancak hukuki yönü çoğu zaman geri planda kalan bir konudur. Çünkü tarım işlerinde çalışma sıklıkla mevsimlik, günlük ya da aracı üzerinden yürür ve sigorta kaydı eksik olabilir.
Bu yazıda tarım işçisinin iş kazasında sigorta durumunun, SGK haklarının ve işverenin sorumluluğunun hangi kanun hükümlerine dayandığını genel hatlarıyla anlatıyoruz.
İçindekiler
Tarım İşleri İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Kapsamında mı?
6331 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre Kanun, kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, işverenlere ve çırak ile stajyerler dâhil tüm çalışanlara, faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır. Kanun bazı faaliyetleri kapsam dışında bırakır; ancak istisnalar sınırlıdır ve tarım işleri bunlar arasında sayılmamıştır. Yani işveren sıfatıyla tarım işçisi çalıştıran kişi, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinden kural olarak bağışık değildir.
Mevsimlik Tarım İşçisi Sigortalı mıdır?
Hizmet akdi (iş sözleşmesi) ile çalışan kişi 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. İşveren, işçiyi işe başlatmadan önce sigortalı işe giriş bildirgesini vermekle yükümlüdür (m.8). Günlük ya da mevsimlik çalışma bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
Bildirimin yapılmamış olması, iş kazasından doğan hakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak çalışmanın ve kazanın ispatı önem kazanır. Kayıt dışı çalışma için sigortasız çalışılan süreler için hizmet tespit davası ve hizmet tespit davası süreçleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Mevsimlik işçiler çoğu zaman aracı (elçi, dayıbaşı gibi) üzerinden gruplar hâlinde çalışmaya götürülür. Bu durumda işçiyi fiilen kimin çalıştırdığı, ücreti kimin ödediği ve talimatı kimin verdiği belirleyicidir; aracı ile araziyi veya işletmeyi işleten kişi arasındaki ilişkinin niteliği sorumluluğu etkiler.
İşverenin Yükümlülükleri
6331 sayılı Kanun’un 4. maddesi işvereni işçilerin işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü kılar. Risk değerlendirmesi (m.10), çalışanların bilgilendirilmesi (m.16) ve eğitimi (m.17) de bu yükümlülüklerin parçasıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesinin ikinci fıkrası da işverenin iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almasını ve araç gereci noksansız bulundurmasını öngörür.
Tarım işlerinde bu yükümlülükler somut olarak şunlarla ilgilidir: Traktör ve tarım makinelerinin bakımı ile kullanıcının yeterliliği, tarım ilacı kullanımında koruyucu donanım ve bilgilendirme, yüksekte çalışma önlemleri, işçilerin taşınması ve sıcak havada çalışma düzeni.
Sık Görülen Kaza Türleri ve Hukuki Sorular
| Kaza türü | Öne çıkan hukuki soru |
|---|---|
| Traktör veya tarım makinesi devrilmesi | Sürücünün yeterliliği, makinenin bakımı, devrilme koruma yapısı ve emniyet donanımı |
| İşçi taşıyan araç kazası | İşverence sağlanan taşıt sırasındaki kaza iş kazası sayılabilir (5510 s. K. m.13); taşımayı yapan kişinin sorumluluğu |
| Tarım ilacı zehirlenmesi | Koruyucu donanım, eğitim, uyarı ve bekleme süreleri; olayın iş kazası mı meslek hastalığı mı olduğu |
| Ağaçtan, merdivenden veya yüksekten düşme | Yüksekte çalışma önlemleri ve ekipman |
| Kesici alet veya hayvan kaynaklı yaralanma | İşin niteliği, verilen talimat ve donanım |
Kazanın kara yolunda mı yoksa arazi içinde mi gerçekleştiği, hangi sigorta ve sorumluluk kurallarının gündeme geleceğini etkileyebilir. Araç kazalarında iş kazası ve trafik kazası boyutunun birlikte değerlendirilmesi için iş kazası mı trafik kazası mı yazımıza bakabilirsiniz.
Kim Sorumlu Olabilir?
- İşçiyi çalıştıran işveren veya araziyi işleten kişi,
- İşçiyi bulup getiren aracı, ilişkinin niteliğine göre,
- İşçilerin taşınmasında kullanılan aracın sahibi veya sürücüsü,
- Kusuru varsa makine üreticisi, satıcısı veya bakımı yapan kişi.
İşverenin kusuruna dayalı tazminat için Türk Borçlar Kanunu’nun 54. ve 56. maddeleri, yani maddi ve manevi tazminat hükümleri uygulanır. SGK’nın işveren aleyhine rücu hakkı ise 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesinde düzenlenmiştir; bunun işçiye etkisi ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
SGK’dan Sağlanan Haklar
İş kazası olarak kabul edilen olayda sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği (m.18), meslekte kazanma gücü kaybı en az yüzde 10 ise sürekli iş göremezlik geliri (m.19) ve gerekli sağlık yardımları sağlanır. Ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir ve cenaze ödeneği söz konusu olabilir (m.20). Bildirim yükümlülüğü ve işverenin bildirmemesinin sonuçları için SGK iş kazası bildirimi yapılmazsa ne olur yazısına göz atın.
Sıkça Sorulan Sorular
Günlük yevmiyeyle çalışan tarım işçisi de iş kazası haklarından yararlanır mı? Günlük veya geçici çalışma, iş kazası haklarını tek başına ortadan kaldırmaz. Çalışma ilişkisinin niteliği ve kazanın işle ilgili olup olmadığı incelenir.
Arazi sahibi “işçiyi aracı getirdi, ben işveren değilim” derse ne olur? Sorumluluk, işçiyi fiilen kimin çalıştırdığına, talimatı kimin verdiğine ve ücreti kimin ödediğine göre değerlendirilir. Aracının devreye girmesi, araziyi işleten kişinin sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmayabilir.
Tarım ilacı zehirlenmesi iş kazası mı, meslek hastalığı mı? Ani ve tek seferlik bir zehirlenme genellikle iş kazası olarak değerlendirilir. Uzun süreli maruziyetten gelişen hastalıklar ise meslek hastalığı kapsamında ele alınabilir; bu ayrım tıbbi ve hukuki incelemeyi gerektirir.
İlgili Yazılar
Bu konuda bir dosyanız mı var?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Kendi durumunuz hakkında değerlendirme yapılmasını istiyorsanız iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan · Turhan Hukuk & Danışmanlık · Ankara
Turhan Hukuk Danışmanlık bünyesinde hukuk uyuşmazlıklarında profesyonel destek sağlıyoruz. “Avukat Osman Turhan – Turhan Hukuk & Danışmanlık” olarak haklarınızı korumak için yargı süreçlerini titizlikle takip ediyoruz. Hukuki süreçleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan Kimdir?
Avukat Osman Turhan, Niğde Fen Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden fakülte ikincisi olarak 8 yüksek onur belgesiyle mezun olmuş bir hukukçudur. Almanya’nın Saarbrücken/Saarland kentinde bir hukuk bürosunda, avukatlık stajı yapmıştır. Yerli ve uluslararası pek çok sempozyumda delege olarak yer almıştır. Halen Ankara 2 Nolu Barosunda Parlamento Komisyonu üyesi olup aynı zamanda Avukat Hakları Merkezi üyeliği görevini yapmaktadır. Ayrıca akademik çalışmalarını sürdüren Turhan, Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans programına devam etmektedir. Turhan Hukuk & Danışmanlık bünyesinde faaliyet gösteren Turhan; şirket danışmanlıkları, dava süreçleri, icra takipleri, sözleşme hazırlama, ceza davaları, vergi davaları ve hukuki savunma alanlarında aktif olarak çalışmaktadır. Uluslararası hukuk deneyimi kapsamında Almanya’da pratik tecrübe kazanmıştır.
FAYDALI LİNKLER:
–
Bir Cevap Yazın