Yaş veya engellilik nedeniyle ayrımcılığa uğrayan işçinin tazminat hakkı, “yaşın ilerledi, artık genç birine ihtiyacımız var” ya da engeline dair ima içeren sözlerle karşılaşan pek çok çalışanın gündemine giriyor. Bu tür sözler, çoğu zaman “maalesef gerçekçi bir durum” olarak kabullenilse de, kanun bu tür ayrımcı davranışları açıkça yasaklıyor ve mağdur işçiye özel bir tazminat hakkı tanıyor. Bu yazıda işyerinde yaş veya engellilik temelli ayrımcılığın hangi hâllerde tazminat hakkı doğurduğunu anlatıyoruz.
İçindekiler
- Eşit Davranma İlkesi Nedir?
- Hangi Davranışlar Ayrımcılık Sayılır?
- Ayrımcılık Tazminatı Nedir, Ne Kadardır?
- Ayrımcılık Fesih Şeklinde Yapılırsa Ne Olur?
- İspat Yükü İşçide midir, İşverende midir?
- Ayrımcılık Tazminatı Dışında Başka Hangi Haklar Talep Edilebilir?
- Sıkça Sorulan Sorular
Eşit Davranma İlkesi Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesi, işverenin dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle işçiler arasında ayrım yapamayacağını düzenler. Kanun metninde yaş açıkça sayılmamış olsa da, Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi ve genel eşitlik ilkesi çerçevesinde, yaşa dayalı haksız ayrımcılık da benzer bir koruma kapsamında değerlendirilir; özellikle yaşlı işçilerin işten çıkarılmasında ya da terfi süreçlerinde dışlanmasında bu ilke sıkça gündeme gelir.
Hangi Davranışlar Ayrımcılık Sayılır?
Aynı işi yapan, aynı niteliklere sahip işçiler arasında, yaşı ya da engeli nedeniyle birine daha düşük ücret ödenmesi, terfi ve eğitim imkânlarından mahrum bırakılması, toplantılardan veya sosyal etkinliklerden dışlanması, açıkça yaş veya engel vurgusu yapılarak küçük düşürülmesi gibi davranışlar ayrımcılık kapsamına girer. Engelli bir işçi için gerekli makul düzenlemelerin (rampa, uygun çalışma saati gibi) hiçbir gerekçe olmaksızın yapılmaması da bu kapsamda değerlendirilebilir.
| Durum | Değerlendirme |
|---|---|
| Aynı işte yaşa göre farklı ücret | Ayrımcılık teşkil edebilir |
| Engelli işçi için makul düzenleme reddi | Ayrımcılık teşkil edebilir |
| Objektif, işin gereğine dayalı farklı muamele | Ayrımcılık sayılmayabilir |
Ayrımcılık Tazminatı Nedir, Ne Kadardır?
İş Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca, eşit davranma ilkesine aykırı davranan işveren, işçinin dört aya kadar ücreti tutarında bir tazminat ile yoksun bırakıldığı diğer haklarını ödemekle yükümlü tutulabilir. Bu tazminat, kıdem ve ihbar tazminatından bağımsız, ayrı bir taleptir; yani işçi hem bu tazminatı hem de varsa diğer işçilik alacaklarını birlikte talep edebilir.
Ayrımcılık Fesih Şeklinde Yapılırsa Ne Olur?
İşçinin yaşı veya engeli gerçek fesih nedeni olduğu hâlde, işveren bunu “performans düşüklüğü” ya da “işletme gerekleri” gibi başka bir gerekçeyle örtmeye çalışabilir. Böyle bir durumda mahkeme, fesih zamanlaması, işçinin daha önceki performans kayıtları ve benzer durumdaki diğer çalışanlara nasıl davranıldığı gibi unsurları inceleyerek, gerçek nedenin ayrımcılık olup olmadığını değerlendirir. Ayrımcı fesih tespit edilirse, işçi hem işe iade hem de ayrımcılık tazminatı taleplerini birlikte ileri sürebilir.
İspat Yükü İşçide midir, İşverende midir?
İş Kanunu’nun 5. maddesi, ispat yükü konusunda işçi lehine bir denge kurar: işçi, davranışın ayrımcılık oluşturduğuna dair “güçlü bir emare” (örneğin doğrudan yaşı veya engeliyle ilgili yapılan yorumlar, benzer durumdaki genç veya engelsiz çalışanlarla farklı muamele) ortaya koyarsa, bu durumda işveren, davranışının ayrımcılığa dayanmadığını ispatlamakla yükümlü hâle gelir. Bu, işçinin tamamen tek başına, her şeyi kanıtlamak zorunda kalmadığı bir sistemdir.
Ayrımcılık Tazminatı Dışında Başka Hangi Haklar Talep Edilebilir?
Ayrımcılık nedeniyle işçinin kişilik hakları ağır biçimde zedelenmişse, ayrımcılık tazminatının yanında Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesine dayanan manevi tazminat da ayrıca talep edilebilir. Ayrımcılığın haklı fesih sebebi teşkil edecek ağırlıkta olması hâlinde, işçi derhal fesih yoluna giderek kıdem tazminatına da hak kazanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yaşım yüzünden terfi ettirilmedim ama işten çıkarılmadım, yine de dava açabilir miyim?
Evet, ayrımcılık tazminatı sadece fesihle sınırlı değildir; iş ilişkisi devam ederken de eşit davranma ilkesinin ihlal edildiği durumlarda bu talep ileri sürülebilir.
Ayrımcılık tazminatı için zamanaşımı süresi nedir?
Ayrımcılık tazminatı da diğer işçilik alacakları gibi 5 yıllık genel zamanaşımı süresine tabidir; bu süre, ayrımcı davranışın gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Diğer işçilik alacakları için vardiya sistemi değiştirilen işçinin onayı gerekir mi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki değerlendirme yerine geçmez. Dosyanıza özgü değerlendirme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu konuda bir dosyanız mı var?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Kendi durumunuz hakkında değerlendirme yapılmasını istiyorsanız iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan · Turhan Hukuk & Danışmanlık · Ankara
Turhan Hukuk Danışmanlık bünyesinde hukuk uyuşmazlıklarında profesyonel destek sağlıyoruz. “Avukat Osman Turhan – Turhan Hukuk & Danışmanlık” olarak haklarınızı korumak için yargı süreçlerini titizlikle takip ediyoruz. Hukuki süreçleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan Kimdir?
Avukat Osman Turhan, Niğde Fen Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden fakülte ikincisi olarak 8 yüksek onur belgesiyle mezun olmuş bir hukukçudur. Almanya’nın Saarbrücken/Saarland kentinde bir hukuk bürosunda, avukatlık stajı yapmıştır. Yerli ve uluslararası pek çok sempozyumda delege olarak yer almıştır. Halen Ankara 2 Nolu Barosunda Parlamento Komisyonu üyesi olup aynı zamanda Avukat Hakları Merkezi üyeliği görevini yapmaktadır. Ayrıca akademik çalışmalarını sürdüren Turhan, Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans programına devam etmektedir. Turhan Hukuk & Danışmanlık bünyesinde faaliyet gösteren Turhan; şirket danışmanlıkları, dava süreçleri, icra takipleri, sözleşme hazırlama, ceza davaları, vergi davaları ve hukuki savunma alanlarında aktif olarak çalışmaktadır. Uluslararası hukuk deneyimi kapsamında Almanya’da pratik tecrübe kazanmıştır.
FAYDALI LİNKLER:
–
Bir yanıt yazın