Elbirliği Mülkiyeti (İştirak Halinde Mülkiyet), Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre, kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan bir topluluk (ortaklık) ilişkisi dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyetidir (TMK m. 701/1). Bu mülkiyet türünde, ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır (bölünmemiş bir bütün olarak malik olma).
I. Elbirliği Mülkiyetinin Temel Özellikleri
Elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyetten ayıran temel nitelikler şunlardır:
- Kanuni Ortaklık Zorunluluğu: Elbirliği ortaklığı, sadece kanunun açıkça öngördüğü ortaklık ilişkileri (Örn: Miras ortaklığı, Kanunda öngörülen mal rejimleri) çerçevesinde kurulabilir. Hukuki işlemle (sadece sözleşme ile) paylı mülkiyetteki gibi serbestçe kurulamaz.
- Belirlenmiş Pay Yokluğu: Ortakların mal üzerinde maddî veya soyut olarak tasarruf edebileceği belirlenmiş payları yoktur. Mülkiyet, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.
- Birlikte Yönetim ve Tasarruf (Oybirliği): Kanunda veya sözleşmede aksine hüküm yoksa, malın gerek yönetim, gerekse tasarruf işlemleri için ortakların oybirliğiyle karar vermesi gerekir (TMK m. 702/2). Olağan, önemli veya olağanüstü iş ayrımı yapılmaz; devir gibi tasarruf işlemleri ve bakım gibi yönetim işleri için oybirliği şarttır.
- Katılma Payı: Ortakların, mülkiyet payı yerine, ortaklık ilişkisi tasfiye edildiğinde alacakları gizli bir tasfiye payı (katılma payı) vardır. Bu pay, maldan elde edilen ürünlerden yararlanma oranını da gösterir.
- Müteselsil Sorumluluk: Kural olarak, ortaklığa ait borçlardan (aidat, vergi vb.) tüm ortaklar müteselsilen (zincirleme) sorumludur. Alacaklı, borcun tamamını dilediği ortaktan talep edebilir. (İç ilişkide, borcun fazlasını ödeyen ortak, diğerlerine rücu edebilir.)
⚠️ Yetkisiz İşlem Yapan Ortağın Durumu
Elbirliği mülkiyetindeki mala ilişkin olarak, oybirliği almadan hukuki işlem yapan ortak:
- Tüm Ortaklar Adına Hareket Etmişse (Temsil iddiası): Doğrudan temsil hükümleri uygulanır. İşlem diğer ortakların icazetine bağlıdır. İcazet verilmezse işlem geçersiz olur.
- Kendi Ad ve Hesabına Hareket Etmişse: İşlem geçersizdir ve diğer ortakları bağlamaz.
II. Elbirliği Ortaklığı Halleri
Türk Hukukunda elbirliği mülkiyeti doğuran başlıca haller:
| Ortaklık Tipi | TMK Maddesi | Kuruluş Şekli |
| Miras Ortaklığı | TMK m. 640 vd. | Hukuki Olay (Ölüm) |
| Genel Mal Ortaklığı | TMK m. 257 | Kanunda Öngörülen Sözleşme (Mal Rejimi) |
| Aile Malları Ortaklığı | TMK m. 373 vd. | Kanunda Öngörülen Sözleşme |
| Adi Ortaklık (Ticari olmayan) | TBK m. 620 vd. | Sözleşme (Kanunda öngörülen) |
III. Ortakların Haklarının Korunması ve Tasarruf Kısıtlaması
A. Koruma Yetkisi
TMK m. 702/4‘e göre: “Ortaklardan her biri, topluluğa giren hakların korunmasını sağlayabilir.” Bu koruma eylemlerinden (Örn: Gasp halinde kuvvet kullanma, elatmanın önlenmesi davası, yolsuz tescilin düzeltilmesi davası) bütün ortaklar yararlanır.
B. Tasarruf Kısıtlaması
TMK m. 702/3 hükmü uyarınca, ortaklık devam ettiği sürece paylaşma yapılamaz ve bir pay üzerinde tasarrufta bulunulamaz.
- Ortak, mal üzerinde bir paya sahip olmadığı için malın tamamı üzerinde tasarruf yapamaz.
- Ortak, sadece ortaklık tasfiye edildiğinde elde edeceği beklenen hak (tasfiye payı) üzerinde tasarrufta bulunabilir (borçlandırıcı işlem).
IV. Elbirliği Mülkiyetinin Sona Ermesi
Elbirliği mülkiyetinin sona erme sebepleri, ilişkinin devam ettiği ortaklığın türüne göre değişmekle birlikte, genel olarak şunlardır:
- Devir: Ortakların oybirliğiyle malın tamamının üçüncü bir kişiye devredilmesi (satılması).
- Paylı Mülkiyete Çevirme: Ortaklık ilişkisi devam etse bile, ortaklardan birinin talebi üzerine mahkeme kararıyla elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi (TMK m. 644).
- Ortaklığın Sona Ermesi: Elbirliği mülkiyetini doğuran kanuni topluluğun sona ermesi (Örn: Miras ortaklığının tasfiyesi, evlilik birliğinin boşanma ile sona ermesi).
- Üçüncü Kişinin Mülkiyeti Kazanması: Kamulaştırma veya zamanaşımı yoluyla mülkiyetin üçüncü kişiye geçmesi.
Paylaşma İstisna ve Şartları
Kural olarak paylaşma (ortaklığın giderilmesi) yapılamazken, Miras Ortaklığı gibi bazı durumlarda bu kural istisnadır:
- Miras Paylaşma İstemi: Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını Sulh Hukuk Mahkemesinden isteyebilir (TMK m. 642).
Tasfiye Payı Üzerinde Tasarruf
Mirasçı, henüz elbirliği mülkiyeti devam ederken, miras payının tamamı veya bir kısmı üzerinde borçlandırıcı işlem yapabilir. Üçüncü bir kişiyle yapılacak böyle bir sözleşmenin geçerliliği noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Bu sözleşme, alıcıya doğrudan paylaşmaya katılma yetkisi vermez; sadece paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar (TMK m. 677).
Anahtar Kelimeler
Elbirliği mülkiyeti, iştirak halinde mülkiyet, TMK m. 701, kanuni ortaklık, belirlenmiş pay yokluğu, oybirliği, müteselsil sorumluluk, katılma payı, tasarruf yasağı, miras ortaklığı, genel mal ortaklığı, TMK m. 642, miras payı üzerinde tasarruf, noterlik sözleşmesi.
Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.
Bir Cevap Yazın