Tasarruf edilebilir kısmın doğru hesaplanmasındaki son adım, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmaların (denkleştirmeye veya tenkise tabi olanlar) hesaplanan net terekeye eklenmesidir. Bu ekleme, saklı pay sahibi mirasçıların haklarının korunmasını (tenkis) veya yasal mirasçılar arasındaki eşitliğin sağlanmasını (denkleştirme) amaçlar.
Terekeye Eklenecek Değerler
Hesaplama sonucunda elde edilen net terekeye (aktifler – borçlar) aşağıdaki değerler eklenir:
1. Denkleştirmeye Tabi Bağışlar (TMK m. 669)
- Tanım: Yasal mirasçılara miras paylarına mahsuben (sayılarak) yapılan sağlararası karşılıksız kazandırmalardır.
- Kural: Mirasbırakanın altsoyuna çeyiz, kuruluş sermayesi verme, malvarlığı devretme veya borçtan kurtarma gibi karşılıksız kazandırmaları, mirasbırakan tarafından açıkça denkleştirmeden muaf tutulmadıkça terekeye eklenir.
- Amaç: Denkleştirme, yasal mirasçılar arasında miras paylarında eşitliği sağlamayı amaçlar.
2. Tenkise Tabi Sağlararası Karşılıksız Kazandırmalar (TMK m. 565)
Saklı pay sahibi mirasçıların haklarını ihlal eden ve Kanun’da sınırlı sayıda sayılan (tahdidi) karşılıksız kazandırmalar, tasarruf oranının hesaplanması için net terekeye eklenir.
Tenkise Tabi Kazandırmaların Türleri:
| Tenkis Türü | Kapsam (TMK m. 565) | Ek Bilgi |
| Denkleştirmeden Kurtulanlar | Miras payına mahsuben yapıldığı halde, mirasçının mirasçılık sıfatını kaybetmesi veya mirasbırakan tarafından muaf tutulması nedeniyle denkleştirme dışı kalan kazandırmalar. | Denkleştirme yükümlüsü, saklı pay ihlali varsa tenkise tabi tutulur. |
| Miras Haklarının Önceden Tasfiyesi | Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar (Örn: İvazlı feragatte ödenen karşılık). | Bu kazandırmalar, diğer mirasçıların saklı payını ihlal ettiği ölçüde terekeye eklenir ve tenkis edilir. |
| Şartlı Bağışlamalar | Mirasbırakanın, serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar. | Süre şartı yoktur; 1 yıl geçse bile tenkise tabidir. |
| Ölümden Önceki 1 Yıl İçinde Yapılan Bağışlamalar | Mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yapmış olduğu bağışlamalar (mutad/alışılmış hediyeler hariç). | Bu bağışlamalarda dönme hakkının saklı tutulma şartı aranmaz. |
| Saklı Pay Kurallarını Etkisiz Kılma Amacı | Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı, amacı açıkça belli olan tüm kazandırmalar. | En sık rastlanan hali muris muvazaasıdır. Bu amaç, tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir ve süre sınırı yoktur. |
3. Hayat Sigortalarının Satın Alma Bedeli (TMK m. 509)
- Mirasbırakanın ölüm tehlikesine karşı yapmış olduğu hayat sigortasını, bir üçüncü kişi lehine karşılıksız (ivazsız) tesis etmesi veya temlik etmesi durumunda, ödenen sigorta primlerinin satın alma bedeli, saklı pay ihlali oranında tenkise tabi tutulmak üzere terekeye eklenir.
🏛️ Muvazaalı İşlemlere Karşı Hukuki Yollar
Uygulamada saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla en sık başvurulan yöntemler muris muvazaası (mirasçıdan mal kaçırma) ve ölünceye kadar bakma sözleşmesinin bağışlama amacıyla kullanılmasıdır.
| Hukuki Yol | Amaç | Kimler Açabilir? | Süre Sınırlaması |
| Tapu İptali ve Tescil (Muvazaa Nedeniyle) | Muvazaalı işlemi kesin hükümsüz sayıp, taşınmazın doğrudan terekeye dönmesini sağlamak. | Yasal mirasçı olan herkes (saklı pay sahibi olma şartı yok). | Süreye tabi değildir (Her zaman açılabilir). |
| Tenkis Davası | Saklı payı ihlal eden kazandırmanın, ihlal oranında terekeye dönmesini sağlamak. | Sadece saklı pay sahibi mirasçılar. | Tasarrufu ve ihlali öğrendikten sonra 1 yıl, her halde mirasın açılmasından (ölüm) itibaren 10 yıl. |
- Terditli Talep: Mirasçılar genellikle dava dilekçesinde öncelikle tapu iptali ve tescil (muvazaa) talebini, bu mümkün olmazsa tenkis talebini terditli olarak ileri sürerler.
🔑 Anahtar Kelimeler
Tenkis davası, tenkise tabi kazandırmalar, muris muvazaası, denkleştirmeye tabi bağışlar, sağlararası karşılıksız kazandırmalar, saklı pay ihlali, mirasçılıktan mal kaçırma, TMK 565, hayat sigortası, ölünceye kadar bakma sözleşmesi, tasarruf edilebilir kısım hesabı.
Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.
Bir Cevap Yazın