Stajyer gösterilip işçi gibi çalıştırılanların hakları, bürolarına sıkça taşınan ama çoğu genç çalışanın hiç bilmediği bir konu. “Sen zaten stajyersin, sigortan olmaz” ya da “stajyerlere maaş değil, cep harçlığı verilir” gibi cümlelerle karşı karşıya kalan pek çok kişiyle görüşüyoruz. Oysa işin fiilen nasıl yürüdüğü, kâğıt üzerindeki “stajyer” etiketinden çok daha önemlidir; kanun, gerçek durumu esas alır. Bu yazıda stajyerlik görünümü altında gizlenen iş ilişkisinin nasıl ortaya konduğunu ve hangi hakların geriye dönük talep edilebileceğini anlatıyoruz.
İçindekiler
- Stajyerlik ile İş Sözleşmesi Arasındaki Fark Nedir?
- Hangi Durumlarda “Stajyer” Aslında İşçi Sayılır?
- Örtülü İş İlişkisinin Hukuki Sonuçları Nelerdir?
- SGK Girişi Yapılmadan Çalıştırılmanın Sonuçları
- Hizmet Tespit Davası Nasıl Açılır?
- Geriye Dönük Hangi Alacaklar Talep Edilebilir?
- Sıkça Sorulan Sorular
Stajyerlik ile İş Sözleşmesi Arasındaki Fark Nedir?
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaki staj, bir okulun ya da üniversitenin müfredatına bağlı, eğitim amaçlı ve genellikle belirli bir süreyle sınırlı bir uygulamadır. Stajyerin temel amacı mesleği öğrenmektir; işletmenin asıl üretim veya hizmet sürecinde bağımsız bir işçi gibi sorumluluk üstlenmesi beklenmez. Buna karşılık iş sözleşmesinde işçi, işverenin talimatları doğrultusunda bağımlı olarak, ücret karşılığında sürekli bir iş görme edimini yerine getirir.
Uygulamada bu ayrım çoğu zaman bulanıklaşıyor. Okulla hiçbir bağlantısı olmayan, staj sözleşmesi ya da okul onayı bulunmayan, tam gün ve düzenli mesai saatleriyle, üstelik yıllarca aynı pozisyonda çalışan kişilere hâlâ “stajyer” denildiğine sıkça rastlıyoruz. Bu noktada kanunun aradığı, unvan değil fiilen kurulan ilişkinin niteliğidir.
Hangi Durumlarda “Stajyer” Aslında İşçi Sayılır?
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre, bir çalışma ilişkisinin staj mı yoksa iş sözleşmesi mi olduğu belirlenirken bağımlılık, ücret karşılığı çalışma, işverenin talimatlarına tabi olma ve işin sürekliliği gibi ölçütlere bakılır. Okuldan resmi bir staj yazısı olmadan, işyerinin normal personeli gibi vardiyaya girip mesai saatlerine tabi olarak, aylık düzenli bir ödeme karşılığında çalışan kişi, unvanı ne olursa olsun işçi sayılır.
Özellikle staj süresinin kanunda öngörülen makul süreleri aşması, aynı kişinin staj bitiminde de aynı işte “stajyer” sıfatıyla çalışmaya devam etmesi, bu kişinin diğer çalışanlarla aynı işi yapması gibi haller, mahkemece örtülü bir iş ilişkisinin varlığına işaret eden güçlü emareler olarak değerlendirilir.
Örtülü İş İlişkisinin Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Bir çalışma ilişkisinin gerçekte iş sözleşmesi olduğu tespit edildiğinde, işveren o kişiyi baştan itibaren işçi statüsünde çalıştırmış sayılır. Bunun sonucunda işverenin SGK bildirimi, asgari ücretin altında kalmamak kaydıyla ücret ödemesi, fazla mesai, yıllık izin gibi tüm işçilik yükümlülükleri geriye dönük olarak doğar.
| Durum | Hukuki Sonuç |
|---|---|
| Okul onaylı gerçek staj | İşçi sayılmaz, SGK 5510 s.K. m. 5 kapsamında sınırlı sigorta |
| Staj süresi bitmiş, çalışma devam ediyor | İşçi sayılır, iş sözleşmesi kurulmuş kabul edilir |
| Okul bağlantısı hiç yok, tam gün çalışma | Baştan itibaren işçi, SGK ve ücret alacağı doğar |
SGK Girişi Yapılmadan Çalıştırılmanın Sonuçları
İşçi olarak çalıştırıldığı hâlde SGK girişi yapılmayan kişi, hem emeklilik açısından prim gün kaybı yaşar hem de iş kazası veya meslek hastalığı hâlinde büyük bir korumasızlıkla karşı karşıya kalır. Bu durum aynı zamanda 5510 sayılı Kanun uyarınca işveren açısından idari para cezası ve sigortasız çalıştırılan sürelere ait primlerin gecikme zammıyla birlikte tahsili sonucunu doğurur.
Kayıt dışı geçen sürelerin varlığını ispatlamak çoğu zaman zor görünse de, banka hesap hareketleri, tanık beyanları, WhatsApp yazışmaları, işyerine giriş-çıkış kayıtları gibi deliller bu süreçte belirleyici rol oynar.
Hizmet Tespit Davası Nasıl Açılır?
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesi uyarınca, çalıştığı hâlde sigortası bildirilmeyen ya da eksik bildirilen kişi, iş mahkemesinde hizmet tespit davası açarak fiilen çalıştığı süreleri mahkeme kararıyla SGK kayıtlarına işletebilir. Bu dava, genellikle işveren ile SGK’nın birlikte davalı gösterildiği, tanık delilinin özellikle önem taşıdığı bir dava türüdür.
Hizmet tespit davasında dikkat edilmesi gereken en kritik nokta zamanaşımıdır: dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılmalıdır; bu süre geçtikten sonra ilgili yıla ait hizmetin tespiti kural olarak istenemez hâle gelir.
Geriye Dönük Hangi Alacaklar Talep Edilebilir?
İş ilişkisinin varlığı tespit edildikten sonra, kişi normal bir işçi gibi ödenmeyen ücret farkı, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti gibi kalemleri talep edebilir. Çalışma süresi bir yılı aştıysa ve ilişki sona ermişse, koşulları oluştuğu ölçüde kıdem tazminatı da gündeme gelebilir. Bu taleplerin her biri ayrı ispat yükü taşıdığından, dosyanın elde mevcut delillerle birlikte bir avukat tarafından değerlendirilmesi, hangi kalemin ne ölçüde talep edilebileceğinin netleşmesi açısından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Okulumdan resmi staj yazım var ama fiilen tam gün çalışıyorum, yine de işçi sayılır mıyım?
Resmi bir staj yazısının bulunması tek başına belirleyici değildir; staj süresinin makul sınırları aştığı, işin niteliğinin diğer çalışanlardan farksız olduğu durumlarda mahkeme somut çalışma koşullarına bakarak farklı bir sonuca varabilir.
Hizmet tespit davası açarsam işimi kaybeder miyim?
Kanun, bu tür davaları açan çalışanları doğrudan koruyan özel bir hüküm içermese de, dava sırasında ya da sonrasında yapılan bir fesih, somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmesi gereken, kötüniyetli fesih iddiasına konu olabilecek bir durumdur.
Diğer işçilik alacakları için bordroda maaşı düşük gösterilen işçinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olaya özgü hukuki değerlendirme yerine geçmez. Dosyanıza özgü değerlendirme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu konuda bir dosyanız mı var?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Kendi durumunuz hakkında değerlendirme yapılmasını istiyorsanız iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan · Turhan Hukuk & Danışmanlık · Ankara
Turhan Hukuk Danışmanlık bünyesinde hukuk uyuşmazlıklarında profesyonel destek sağlıyoruz. “Avukat Osman Turhan – Turhan Hukuk & Danışmanlık” olarak haklarınızı korumak için yargı süreçlerini titizlikle takip ediyoruz. Hukuki süreçleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan Kimdir?
Avukat Osman Turhan, Niğde Fen Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden fakülte ikincisi olarak 8 yüksek onur belgesiyle mezun olmuş bir hukukçudur. Almanya’nın Saarbrücken/Saarland kentinde bir hukuk bürosunda, avukatlık stajı yapmıştır. Yerli ve uluslararası pek çok sempozyumda delege olarak yer almıştır. Halen Ankara 2 Nolu Barosunda Parlamento Komisyonu üyesi olup aynı zamanda Avukat Hakları Merkezi üyeliği görevini yapmaktadır. Ayrıca akademik çalışmalarını sürdüren Turhan, Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans programına devam etmektedir. Turhan Hukuk & Danışmanlık bünyesinde faaliyet gösteren Turhan; şirket danışmanlıkları, dava süreçleri, icra takipleri, sözleşme hazırlama, ceza davaları, vergi davaları ve hukuki savunma alanlarında aktif olarak çalışmaktadır. Uluslararası hukuk deneyimi kapsamında Almanya’da pratik tecrübe kazanmıştır.
FAYDALI LİNKLER:
–
Bir Cevap Yazın