Muvazaa (Danışıklı İşlem), tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, aralarında yaptıkları sözleşmenin ya hiç hüküm doğurmaması ya da görünüşteki sözleşmeden başka bir sözleşmenin hüküm doğurması için anlaşmalarıdır. Muvazaa, irade ile beyan arasındaki bilerek yaratılan uyumsuzluktan kaynaklanır.
I. Muvazaa Çeşitleri ve Geçerlilik Durumları
A. Basit Muvazaa
- Tanım: Tarafların yaptıkları sözleşmenin hiçbir şekilde hüküm doğurmaması konusunda anlaştıkları muvazaa türüdür. (Örn: Bir taşınmazın sadece alacaklılardan mal kaçırmak için satılmış gibi gösterilmesi).
- Geçerlilik: Sözleşme, tarafların gerçek bir devir iradesi olmadığı için kesin olarak geçersizdir.
- Tescil Sonucu: Eğer tescil yapılmışsa, geçerli bir hukuki sebep bulunmadığından tescil yolsuzdur. Gerçek malik (A), tapu sicilinin düzeltilmesi davası açabilir.
B. Nitelikli (Nisbi) Muvazaa
- Tanım: Görünüşteki sözleşmenin arkasında, tarafların aslında yapmak istedikleri gizli bir işlemin bulunduğu muvazaa türüdür. (Örn: Mirasçılardan mal kaçırmak için gizlice bağışlama yapılırken, tapuda bu işlemin satış gibi gösterilmesi).
| Sözleşme Türü | Geçerlilik | Sebep |
| Görünüşteki İşlem (Satış) | Geçersiz | Muvazaa (Taraflar arasında gerçek bir satış iradesi yok). |
| Gizli İşlem (Bağışlama) | Geçersiz | Taşınmaz devirleri resmî şekil şartına tabidir. Gizli işlem (bağışlama) bu şekil şartına uyularak (tapu memuru önünde bağışlama iradesi açıklanarak) yapılmadığı için şekle aykırılıktan geçersizdir. |
- Taşınmazlar Bakımından Sonuç: Taşınmaz devirlerinde, nitelikli muvazaada hem görünüşteki işlem (muvazaa nedeniyle) hem de gizli işlem (şekle aykırılık nedeniyle) hükümsüzdür.
II. Bedelde Muvazaa ve Hukuki Sonuçları
Bedelde Muvazaa, tapuda yapılan sözleşmelerde (genellikle satış), tarafların taşınmazın gerçek satış bedelini değil, daha düşük ya da daha yüksek bir bedeli göstermesidir. Bu, genellikle daha az tapu harcı ödemek (düşük gösterme) veya hukuki korumalardan kaçınmak (yüksek gösterme) amacıyla yapılır.
A. Harçlar Kanunu Açısından
Harçlar Kanunu m. 63/4, beyan edilen devir ve iktisap bedelinin gerçek durumu yansıtmadığının tespit edilmesi halinde, sadece aradaki farka isabet eden harcı vergi ziyaı cezasıyla birlikte tahsil edeceğini belirtir. Bu hüküm, esasen bir vergi hukuku yaptırımıdır.
B. Sözleşmenin Geçerliliği Açısından (Genel Görüş)
Satış bedeli, satış sözleşmesinin esaslı bir unsurudur. Ancak genel kabul ve Yargıtay uygulaması, vergi ve harç kaçırma amaçlı bedelde muvazaa durumunda:
- Sözleşmenin Geçerliliği: Sözleşme, tarafların üzerinde anlaştığı gerçek bedel üzerinden geçerli kabul edilir.
- Gerekçe: Aksi bir kabul (sözleşmenin geçersizliği), tarafların ve üçüncü kişilerin hukuki güvenilirliğini ciddi şekilde zedeleyecektir.
III. Bedelde Muvazaanın Önalım Hakkına Etkisi
Taşınmaz üzerinde önalım (şuf’a) hakkı bulunan kişi, bedelde muvazaa yapılması durumunda bu durumdan olumsuz etkilenebilir.
1. Tapuda Düşük Bedel Gösterilmesi (Vergi Kaçırma)
- Örnek: Gerçek bedel 500.000 TL iken tapuda 150.000 TL gösterilmiştir.
- Önalım Hakkı Sahibinin Durumu: Tapu siciline güven ilkesi gereği, önalım hakkı sahibi (Ö) kural olarak devir ve tescilin resmiyetteki bedeli olan 150.000 TL üzerinden önalım hakkını kullanabilir. Satıcı (A), muvazaa iddiasını Ö’ye karşı ileri süremez.
2. Tapuda Yüksek Bedel Gösterilmesi (Önalım Hakkını Engelleme)
- Örnek: Gerçek bedel 150.000 TL iken, önalım hakkının kullanılmasını zorlaştırmak amacıyla tapuda 500.000 TL gösterilmiştir.
- Önalım Hakkı Sahibinin Durumu: Önalım hakkı sahibi, muvazaa iddiasını ispatlamak koşuluyla, gerçek bedel olan 150.000 TL üzerinden önalım hakkını kullanabilir. Bu durumda, tapudaki beyana güven ilkesinden ziyade, önalım hakkının korunması ilkesi öncelenir.
Anahtar Kelimeler
Taşınmaz devrinde muvazaa, basit muvazaa, nitelikli muvazaa, kesin hükümsüzlük, yolsuz tescil, şekil şartı, mirasçılardan mal kaçırma, gizli işlem, bedelde muvazaa, Harçlar Kanunu, önalım hakkı, tapu siciline güven.
Bu makale yapay zekadan destek alınarak üretilmiştir. Hukuki destek amacı gütmemektedir. Detaylı ve güvenilir bilgi için avukatınızdan destek almayı unutmayınız.
Bir Cevap Yazın