Şantiyede yüksekten düşme kazası, iş kazaları içinde en ağır sonuçlananlardan biridir. İskeleden, çatıdan, kalıp iskelesinden ya da asansör boşluğundan düşen işçinin tedavisi ve iş gücü kaybı kadar, “bu kazadan kim sorumlu?” sorusu da uzun süre gündemde kalır. Çünkü aynı şantiyede çoğu zaman yapı sahibi, ana yüklenici, taşeron ve bazen taşeronun kendi alt ekipleri birlikte çalışır.
Bu yazıda işverenin, asıl işverenin ve taşeronun sorumluluğunun hangi kanun hükümlerine dayandığını, kusurun nasıl belirlendiğini ve işçinin kendi kusurunun tazminata etkisini genel hatlarıyla anlatıyoruz. Kaza sonrası genel haklar için iş kazası geçiren işçinin hakları yazımıza da göz atabilirsiniz.
İçindekiler
- Yüksekten Düşme Ne Zaman İş Kazası Sayılır?
- İşverenin Yüksekte Çalışmaya İlişkin Yükümlülükleri
- Asıl İşveren ve Taşeron: Sorumluluk Zinciri
- İşçinin Kusuru ve Müterafik Kusur
- Kusur Nasıl Belirlenir, Hangi Belgeler Önemlidir?
- Hangi Tazminat Kalemleri Gündeme Gelir?
- Ceza Soruşturması Hukuk Davasından Ayrı Yürür
- Sıkça Sorulan Sorular
Yüksekten Düşme Ne Zaman İş Kazası Sayılır?
5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen ve onu hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay iş kazasıdır. Şantiyede çalışırken iskeleden, çatıdan ya da yapı boşluğundan düşmek bu tanımın tipik örneğidir.
İşe giriş bildirgesinin kazadan sonra verilmiş olması ya da hiç verilmemiş olması, kazanın niteliğini kendiliğinden değiştirmez. Ancak bu durumda çalışma ilişkisinin ve kazanın işyerinde, çalışırken yaşandığının ispatı daha fazla önem kazanır. Kayıt dışı çalışma konusunu hizmet tespit davası yazımızda ayrıca ele aldık.
İşverenin Yüksekte Çalışmaya İlişkin Yükümlülükleri
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi, işvereni çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü tutar. Aynı Kanun risk değerlendirmesi yapılmasını (m.10), iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesini (m.6), çalışanların bilgilendirilmesini (m.16) ve eğitilmesini (m.17) düzenler. Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesinin ikinci fıkrası da işverenin iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almasını ve araç gereci noksansız bulundurmasını öngörür. Yapı işlerinde yüksekte çalışma, iskele ve düşmeyi önleyici sistemler ise Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği başta olmak üzere ilgili yönetmeliklerde ayrıca düzenlenmiştir.
| Önlem | Uygulamada ne anlama gelir? | Eksik olduğunda |
|---|---|---|
| Kolektif koruma | Korkuluk, güvenli çalışma platformu, boşlukların kapatılması, gerektiğinde koruyucu ağ | İşverenin kusuru yönünde önemli bir gösterge sayılabilir |
| Kişisel koruyucu donanım | Emniyet kemeri, uygun bağlantı noktası, kask | Yalnızca verilmesi değil, kullanımının denetlenmesi de beklenir |
| Risk değerlendirmesi | Yüksekte çalışma riskinin işe başlamadan yazılı olarak değerlendirilmesi | Belge bulunmaması kusur tartışmasını güçlendirir |
| Eğitim ve talimat | İşçinin işe başlamadan konuya özgü eğitim alması | Eğitim kaydı ve imzalı katılım belgesi aranır |
| İSG hizmetleri | İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesi, şantiye denetimi | Görevlendirme ve denetim kayıtları incelenir |
Asıl İşveren ve Taşeron: Sorumluluk Zinciri
Şantiyelerde işin bir bölümü sıklıkla taşerona (alt işverene) verilir. İş Kanunu’nun 2. maddesinin altıncı fıkrasına göre asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden veya toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Yani kazazede taşeronun işçisi olarak bildirilmiş olsa bile, asıl işveren sorumluluk dışında kalmayabilir.
Ayrıca alt işveren ilişkisinin kanuna uygun kurulup kurulmadığı da incelenebilir. Asıl işin bölünerek taşerona verilmesi gibi durumlarda ilişki muvazaalı sayılırsa, alt işverenin işçileri baştan asıl işverenin işçisi kabul edilebilir. Bu değerlendirme sözleşmelere, fiili çalışma düzenine ve işin niteliğine göre yapılır.
Uygulamada tazminat davasının kimlere karşı açılacağı şu başlıklar üzerinden değerlendirilir:
- İşçinin sigortalı olarak bildirildiği veya fiilen çalıştığı işveren,
- Alt işveren ilişkisi varsa asıl işveren,
- Kazaya kusuruyla katkı sağlayan diğer firmalar veya kişiler.
İşçinin Kusuru ve Müterafik Kusur
Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi, zarar görenin zararın doğmasında ya da artmasında etkili olması hâlinde hâkimin tazminatı indirebileceğini düzenler. Buna müterafik kusur denir. Örneğin işverence verilen ve kullanımı denetlenen emniyet kemerinin bilerek takılmaması, işçinin kusuru olarak değerlendirilebilir.
Buna karşılık yüksekte çalışma için gerekli donanım ve bağlantı noktası hiç sağlanmamışsa ya da kullanım denetlenmemişse, işçiye kusur yüklemek zorlaşır. Kusur oranı her olayda bilirkişi raporlarıyla belirlenir; önceden bir oran öngörmek mümkün değildir.
Kusur Nasıl Belirlenir, Hangi Belgeler Önemlidir?
Mahkeme genellikle iş güvenliği uzmanı bilirkişiden kusur raporu alır. Bilirkişi, şantiyedeki önlemleri ve kayıtları inceler. Sonradan ulaşılması güç olabileceği için bu belgelerin erken aşamada tespit edilmesi önemlidir.
| Belge veya delil | Neyi gösterir? |
|---|---|
| Kaza tespit tutanağı ve SGK bildirimi | Kazanın nasıl ve nerede olduğu, kimlerin bilgisi bulunduğu |
| Risk değerlendirme raporu | Yüksekte çalışma riskinin önceden değerlendirilip değerlendirilmediği |
| Eğitim katılım formları | İşçinin konuya özgü eğitim alıp almadığı |
| KKD teslim tutanağı | Emniyet kemeri ve kask gibi donanımın verilip verilmediği |
| Şantiye günlük defteri, fotoğraf ve video | Kaza anındaki fiili çalışma koşulları |
| Tanık beyanları | Talimatı kimin verdiği, denetimin yapılıp yapılmadığı |
Rapor sizin açınızdan eksik veya hatalı görünüyorsa itiraz yolları vardır. Bu konuda bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Hangi Tazminat Kalemleri Gündeme Gelir?
Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zarar hâlinde tedavi giderlerini, kazanç kaybını, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıpları ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıpları tazminat kapsamında sayar. Manevi zarar için ise 56. madde uygulanır.
SGK tarafında geçici iş göremezlik ödeneği (5510 s. K. m.18) ve meslekte kazanma gücü kaybı en az yüzde 10 ise sürekli iş göremezlik geliri (m.19) söz konusu olur. SGK’nın karşıladığı kısım tazminat hesabında dikkate alınır; kurum ayrıca işverenin sorumluluğu bulunan hâllerde rücu hakkını kullanabilir (m.21). Hesap yöntemi için iş kazası tazminatı hesaplama ve sürekli iş göremezlik tazminatı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Ceza Soruşturması Hukuk Davasından Ayrı Yürür
Ağır yaralanma veya ölümle sonuçlanan şantiye kazalarında Cumhuriyet savcılığı re’sen soruşturma yürütebilir. Fiil, Türk Ceza Kanunu’nun taksirle yaralama (m.89) veya taksirle öldürme (m.85) hükümleri kapsamında değerlendirilir. Şantiye şefi, iş güvenliği uzmanı ve işveren gibi farklı kişiler bakımından ayrı ayrı kusur araştırılır.
Ceza dosyasındaki tutanaklar ve raporlar hukuk davasında delil olarak kullanılabilir. Ancak hukuk mahkemesi tazminat için kusur değerlendirmesini kural olarak kendi bilirkişi raporlarıyla yapar; iki süreç birbirinden ayrı yürür.
Sıkça Sorulan Sorular
Sigortasız çalışan işçinin şantiyedeki düşmesi iş kazası sayılır mı? Kazanın iş kazası niteliği fiili çalışmaya bağlıdır. Sigorta girişinin yapılmamış olması hakları kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak çalışmanın ve kazanın ispatı daha fazla önem taşır.
Taşeron kapanır veya iflas ederse asıl işverenden talep edilebilir mi? Taşeronun kapanması sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Asıl işverenin birlikte sorumluluğu, ilişkinin niteliğine göre gündeme gelebilir.
İşveren “kaza işçinin dikkatsizliğinden oldu” diyorsa ne olur? Bu savunma müterafik kusur çerçevesinde değerlendirilir. Değerlendirmede işverenin sağlaması gereken önlemler, verilen eğitim ve yapılan denetim birlikte incelenir; sonuç bilirkişi raporuyla ortaya çıkar.
İlgili Yazılar
- İş Kazası Geçiren İşçinin Hakları Nelerdir?
- SGK İş Kazası Bildirimi Yapılmazsa Ne Olur? — bildirim yükümlülüğü ve sonuçları
- İş Kazası Tazminatı Davası: Haklar, Süreç ve Zamanaşımı
- Hizmet Tespit Davası ve Kayıtdışı Çalıştırma Süreçleri — sigortasız çalışma
Bu konuda bir dosyanız mı var?
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut olayın koşullarına göre değişebilir. Kendi durumunuz hakkında değerlendirme yapılmasını istiyorsanız iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan · Turhan Hukuk & Danışmanlık · Ankara

Turhan Hukuk Danışmanlık bünyesinde hukuk uyuşmazlıklarında profesyonel destek sağlıyoruz. “Avukat Osman Turhan – Turhan Hukuk & Danışmanlık” olarak haklarınızı korumak için yargı süreçlerini titizlikle takip ediyoruz. Hukuki süreçleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Osman Turhan Kimdir?
Avukat Osman Turhan, Niğde Fen Lisesi’nden mezun olduktan sonra Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden fakülte ikincisi olarak 8 yüksek onur belgesiyle mezun olmuş bir hukukçudur. Almanya’nın Saarbrücken/Saarland kentinde bir hukuk bürosunda, avukatlık stajı yapmıştır. Yerli ve uluslararası pek çok sempozyumda delege olarak yer almıştır. Halen Ankara 2 Nolu Barosunda Parlamento Komisyonu üyesi olup aynı zamanda Avukat Hakları Merkezi üyeliği görevini yapmaktadır. Ayrıca akademik çalışmalarını sürdüren Turhan, Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans programına devam etmektedir. Turhan Hukuk & Danışmanlık bünyesinde faaliyet gösteren Turhan; şirket danışmanlıkları, dava süreçleri, icra takipleri, sözleşme hazırlama, ceza davaları, vergi davaları ve hukuki savunma alanlarında aktif olarak çalışmaktadır. Uluslararası hukuk deneyimi kapsamında Almanya’da pratik tecrübe kazanmıştır.
FAYDALI LİNKLER:
–

Bir yanıt yazın