Taşınır Mallarda Mülkiyetin Aslen Kazanımı, mülkiyetin devredenin isteği dışında sizin tarafınızdan kazanılmasıdır. Dolayısıyla bu durum, kanunun öngördüğü bir hukuki olguya dayanır. Kazanım süreci genellikle iki şekilde gerçekleşir. İlk olarak sahipsiz bir malı sahiplenirsiniz, veya başkasına ait bir malı dönüştürürsünüz.
Hukuki süreçlerin temeli hakkında daha fazla bilgi için [Mevzuat Bilgi Sistemi – TMK] sayfasını inceleyebilirsiniz.
I. Sahipsiz Malın Kazanılması
Öncelikle, aslen kazanmanın en temel yolu sahipsiz mallardır. Yani kimseye ait olmayan veya terk edilen malı doğrudan kazanabilirsiniz.
A. Sahiplenme (Occupatio)
TMK m. 767 durumu açıkça düzenler. Buna göre, sahipsiz bir taşınırı malik olma iradesiyle alan kişi, onun sahibi olur.
- Sahipsiz Taşınır Mal: Mal daha önce kimsenin olmamalıdır. Yahut eski sahibi malı terk etmelidir. Örneğin, çöp kutusuna atılan bir eşya sahipsizdir.
- Malik Olma İradesi: Mülkiyeti kazanmak için ayırt etme gücünüz olmalıdır. Ayrıca o mala sahip olma niyeti taşımanız gerekir.
B. Definenin Mülkiyetini Kazanma
Define, toprak altında veya saklı bulunan değerli şeylerdir. Ancak kime ait olduğunu anlayamadığımız mallardır. Defineyi bulan kişi mülkiyeti kazanır. Fakat kanundaki şartlara uymalıdır. Genellikle bulan kişi ve mülk sahibi hisseli malik olur.
Konuyla ilgili detaylar için [Eşya Hukuku Kategorisi] sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
II. Başkasına Ait Malın Aslen Kazanılması
Buna ek olarak, Taşınır Mallarda Mülkiyetin Aslen Kazanımı başkasına ait bir malın dönüşmesiyle de oluşur. Bu durumda mal, bir eylem sonucu form veya nitelik değiştirir.
A. İşleme (Specificatio)
TMK m. 775 bu durumu düzenler. Bir kişi başkasına ait bir şeyi işler. Böylece ortaya yeni bir şey çıkarır.
Kazanım Kuralı (Emeğin Değeri):
- Emek Değerliyse: Şayet emeğin değeri, işlenen şeyin değerinden fazlaysa yeni şey işleyenin olur. Örneğin, değersiz bir mermerden heykel yapmak buna girer.
- Malzeme Değerliyse: Buna karşılık, emeğin değeri azsa yeni şey malzemenin sahibine kalır.
İstisna (Kötü Niyet): Ancak işleyen kişi başkasının malını kullandığını biliyorsa durum değişir. Çünkü bu kişi kötü niyetlidir. Bu sebeple emeğin değeri yüksek olsa bile hâkim malı eski sahibine bırakır.
Ayırt Etme Gücü: İşleyen kişinin ayırt etme gücüne sahip olması gerekmez. Zira işleme eylemi hukuki bir sonuca bağlanır.
Tazminat Hukuku: Mülkiyeti kazanamayan tarafın hakları saklıdır. Bu nedenle diğer taraftan tazminat isteyebilir. Ayrıca haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme davası açabilir.
B. Birleşme ve Karışma (Commixtio et Confusio)
TMK m. 776 birden çok kişinin mallarının karışmasını kapsar. Bazen mallar ayrılmayacak şekilde birleşir.
İkincil Parça İlişkisi: Bir taşınır diğerine karışır. Eğer ikincil parça olursa, eşyanın tamamı ana parçanın sahibine geçer. Örneğin, bir tahtanın cilalanması buna örnektir.
Asıl Parçanın Belirlenememesi: Bununla birlikte, mallar zarar görmeden ayrılamıyorsa süreç farklılaşır. Şayet hangi malın ana parça olduğu anlaşılmazsa ortaklık başlar. Sonuçta taraflar paylı mülkiyete sahip olur.
Paranın Karışması Tartışması: Özellikle paranın karışması konusunda iki görüş vardır:
- Paylı Mülkiyet: Karışan paralar değerleri oranında ortak olur.
- Sebepsiz Zenginleşme: Diğer görüşe göre para mislî maldır. Karışınca mülkiyet kaybolur. Sadece sebepsiz zenginleşme davası açabilirsiniz.
C. Bulunan Eşya ve Zamanaşımı
Kaybolmuş eşyayı bulan kişi prosedürleri izlemelidir. Çünkü bildirim ve bekleme süreleri vardır. Sonunda malik çıkmazsa mülkiyeti kazanırsınız.
Son olarak, zamanaşımı ile mülkiyet kazanabilirsiniz. Bir malı davasız ve aralıksız elinizde tutmalısınız. Böylelikle kanundaki süre dolunca mahkeme kararıyla malik olursunuz.
Anahtar Kelimeler
Taşınır mallarda aslen kazanma, sahiplenme, occupatio, sahipsiz mal, malik olma iradesi, işleme, specificatio, emeğin değeri, TMK m. 775, birleşme ve karışma, commixtio et confusio, bütünleyici parça, paylı mülkiyet, paranın karışması, sebepsiz zenginleşme, define, zamanaşımı ile mülkiyetin kazanılması.
Bir Cevap Yazın